Bilim · Kimya · Fizik · Laboratuvar
Sayının anlamlı rakam sayısını bulun ve yuvarlayın; ölçümlerin belirsizliğini toplama, çarpma, bölme ve kuvvette yayın; tekrarlı ölçümlerden ortalama, standart sapma ve %95 genişletilmiş belirsizliği çıkarın. Sonuç, uygun yuvarlanmış “değer ± belirsizlik” olarak verilir.
Kısaca: Bir sonuç, ölçümün duyarlılığından fazla rakamla yazılmamalıdır. Belirsizlikler bağımsızsa toplamada mutlak, çarpmada bağıl değerler karelerinin toplamının kareköküyle birleşir; rapor “değer ± belirsizlik” olarak aynı ondalık basamakta verilir.
Ölçümün güvenilir rakamları ile son tahmin edilen rakamı anlamlıdır. 0,004050 sayısında baştaki sıfırlar yer tutucudur; 4050 kısmındaki dört rakam anlamlıdır. 1200 gibi ondalıksız sondaki sıfırlar belirsizdir: 1,2 × 10³ (2 anlamlı rakam) ile 1,200 × 10³ (4) farklı duyarlılığı gösterir.
GUM'a göre bağımsız büyüklüklerin standart belirsizlikleri birleştirilir. Toplama ve çıkarmada u = √(u₁² + u₂² + …). Çarpma ve bölmede bağıl belirsizlikler karesel toplanır: u/|R| = √(Σ (uᵢ/xᵢ)²). An kuvvetinde u/|R| = |n|·uA/|A|.
n ölçümün ortalaması en iyi tahmindir; ortalamanın standart belirsizliği s/√n'dir. %95 genişletilmiş belirsizlik U = t·u, t Student dağılımının n−1 serbestlik derecesindeki katsayısıdır. Az ölçümde t büyüktür ve belirsizlik gerçekçi biçimde genişler.
Belirsizlik genellikle bir ya da iki anlamlı rakamla, değer aynı ondalık basamağa yuvarlanarak yazılır (ör. 9,807 ± 0,017). Birimi ve %95 gibi güven düzeyini belirtin.
Sıfır olmayan rakamlar, aralarındaki sıfırlar ve ondalık noktadan sonraki sondaki sıfırlar sayılır; baştaki sıfırlar sayılmaz.
Belirsizdir: en az 2. Net olmak için 1,2 × 10³ (2), 1,20 × 10³ (3) ya da 1,200 × 10³ (4) yazın.
Bağımsız belirsizlikler karelerinin toplamının kareköküyle birleşir: toplamada mutlak, çarpmada bağıl değerlerle.
Genellikle bir ya da iki. Bu araç ilk rakam 1 ya da 2 ise iki, değilse bir anlamlı rakam kullanır; değeri aynı ondalık basamağa yuvarlar.
Ortalamanın standart belirsizliğinin Student t katsayısıyla çarpımıdır; gerçek değerin yaklaşık %95 olasılıkla içinde bulunduğu aralığı verir.
Formüller: toplam/fark u = √Σuᵢ²; çarpım/bölüm u/|R| = √Σ(uᵢ/xᵢ)²; kuvvet u/|R| = |n|·u/|A|; tekrarlı ölçümde x̄ = Σx/n, s = √(Σ(x−x̄)²/(n−1)), u = s/√n, U = t₀,₉₇₅(n−1)·u (n−1 ≤ 30 için tablo; 40, 60, 120 ve sonsuz için 2,021, 2,000, 1,980, 1,960 ile kademeli).
Raporlama: belirsizlik ilk rakamı 1 ya da 2 ise 2, değilse 1 anlamlı rakamla yazılır ve değer aynı ondalık basamağa yuvarlanır (yaygın uygulama; GUM en çok iki anlamlı rakamı önerir).
Sınırlar: Girdiler bağımsız ve normal dağılımlı varsayılır; korelasyon, tip B bileşenler ve doğrusal olmayan çok değişkenli modeller kapsam dışıdır.
Son güncelleme: 2026-11-16
© 2026 Abdullah Çetin. Bu aracın kodu, tasarımı ve içeriği telif hakkıyla korunur; izinsiz kopyalanması, çoğaltılması veya başka bir sitede kullanılması yasaktır.