Neden Kaynakça Doğrulamak Gerekir?
Yapay zekâ destekli yazım araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte, gerçekte var olmayan ya da yanlış bilgilerle anılan kaynakların akademik metinlere karışması artan bir sorun hâline geldi. Son dönemde yapılan çeşitli çalışmalar, yapay zekâ ile üretilen metinlerdeki referansların önemli bir kısmının gerçekte var olmadığını ya da yanlış atıflandığını ortaya koyuyor. Bir kaynağın DOI'si, yazarı ve yayın yılı gibi temel bilgilerinin bağımsız, herkese açık veritabanlarında doğrulanması; hakemli dergilere gönderim, tez savunması veya rapor teslimi öncesinde atlanmaması gereken bir kontrol adımıdır.
Dört Araç, Dört Farklı İş
Citavero elinizdeki bir kaynağın (DOI, başlık veya yazarla) gerçekten var olup olmadığını Crossref, DataCite, OpenAlex, PubMed ve DOAJ üzerinden sırayla sorgular. Probatus, DOI'si olmayan eski kitap ve raporlar için Internet Archive, OpenLibrary ve Zenodo'yu aynı anda tarar. Quaero, henüz elinizde bir kaynak yokken anahtar kelimeyle yeni kaynak keşfetmenizi sağlar. Confero ise yazdığınız metni kaynakça listenizle karşılaştırarak metinde geçip kaynakçada olmayan ya da kaynakçada olup metinde hiç kullanılmamış referansları bulur.
Citatio: Bir Makaleye Kim, Neden Atıf Yaptı?
Citatio, bir makalenin DOI'sini ya da başlığını girdiğinizde toplam atıf sayısını, yıllara göre atıf grafiğini ve atıfların amacını (arka plan bilgisi, yöntemini kullanma, sonuçlarını karşılaştırma) gösterir. Tam metni okunabilen çalışmalarda atfın geçtiği cümle de listelenir; böylece makalenin nasıl anıldığını kaynağına gitmeden görürsünüz. Crossref kayıtları taranarak makalenin geri çekilip çekilmediği ya da düzeltme yayımlanıp yayımlanmadığı da bildirilir. Veriler OpenAlex, Semantic Scholar ve Crossref'ten gelir.
Hangi Veritabanları Sorgulanıyor?
Toplam sekiz açık veritabanı kullanılır: akademik makaleler için Crossref, DataCite ve OpenAlex; tıp literatürü için PubMed; açık erişim dergiler için DOAJ; dijitalleştirilmiş eski kaynaklar için Internet Archive, OpenLibrary ve Zenodo. Bir kaynak bu veritabanlarının hiçbirinde bulunamazsa bu, kaynağın kesinlikle var olmadığı anlamına gelmez — bazı yayınlar (özellikle kitap bölümleri, eski raporlar veya bu veritabanlarına kaydolmamış yayınevlerinin eserleri) bu sistemlerin dışında kalabilir. Sonuç her durumda bir başlangıç noktasıdır, nihai hüküm değildir.
Verileriniz Bir Sunucuya Gönderiliyor mu?
Citavero, Probatus ve Quaero, girdiğiniz DOI/başlık/anahtar kelimeyi ilgili açık veritabanlarına sorgulamak için bu bilgiyi gönderir — bu, doğrulama işleminin doğası gereği gereklidir. Confero ise farklıdır: yapıştırdığınız veya yüklediğiniz makale metni ve kaynakça listesi tamamen tarayıcınızda işlenir, hiçbir sunucuya gönderilmez; bu da onu henüz yayımlanmamış taslak metinler için güvenli bir seçenek yapar.