Bilim · Kimya · Tepkimeler

Kimyasal Denklem Denkleştirici

Denklemi katsayısız yazın (örn. Fe + O2 → Fe2O3); araç katsayıları doğrusal cebir (matris) yöntemiyle bulur, her elementin atom sayısını iki tarafta karşılaştırır ve adım adım gösterir. Parantezli formüller ve kristal sulu bileşikler desteklenir.

Kısaca: Denkleştirme, kütlenin korunumu gereği her elementin atom sayısını iki tarafta eşitler. Her element bir doğrusal denklem verir; çözüm, bu sistemin sıfır uzayındaki en küçük pozitif tam sayılı vektördür.

Denkleştirme neden gerekir?

Kimyasal tepkimelerde atomlar yok olmaz ve yoktan var olmaz: kütle korunur. Bu yüzden her elementin atom sayısı hem reaktiflerde hem ürünlerde aynı olmalıdır. Katsayılar, her maddenin kaç mol (ya da tanecik) katıldığını verir; yani stokiyometrinin temelidir.

Matris yöntemi

Her madde bir değişken (a, b, c…) olur. Her element için “reaktiflerdeki atom sayısı = ürünlerdeki atom sayısı” denklemi yazılır. Bu doğrusal denklem sistemi Gauss–Jordan indirgemesiyle çözülür (Blakley 1982): serbest değişken 1 alınır, diğerleri kesirli bulunur ve ortak paydayla çarpılarak en küçük tam sayılara getirilir. Bütün katsayıların pozitif olması gerekir.

Ne zaman çözüm bulunamaz?

Bir element tek tarafta yer alıyorsa, formül yanlış yazılmışsa ya da denklem birden fazla bağımsız tepkimeyi bir arada içeriyorsa katsayılar tek değildir. Örneğin H2 + O2 → H2O + H2O2 iki farklı tepkimeyi birleştirdiğinden sonsuz sayıda çözüme sahiptir.

Sık Sorulan Sorular

Kimyasal denklem nasıl denkleştirilir?

Her elementin atom sayısı iki tarafta eşit olacak şekilde katsayılar bulunur. Bu araç bunu her element için bir denklem yazıp doğrusal sistemi çözerek yapar.

Parantezli formülleri destekliyor mu?

Evet: Al2(SO4)3, Ca3(PO4)2 gibi. Kristal suyu da yazabilirsiniz: CuSO4·5H2O (nokta ya da · ile).

Neden bazen çözüm bulamıyor?

Bir element yalnız bir tarafta ise, formül yanlışsa ya da denklem birden çok bağımsız tepkime içeriyorsa tek bir katsayı seti yoktur.

İyonlu tepkimeleri denkleştirebilir mi?

Hayır, yük işaretleri desteklenmez. Yalnızca atom sayısı denkleştirilir.

Katsayıları ben de yazarsam?

Yazdığınız başlangıç katsayıları yok sayılır; araç en küçük tam sayılı katsayıları kendisi bulur.

Yöntem ve kaynakça

Yöntem: Her madde için formül, parantez ve kristal suyu kuralıyla element sayımına ayrılır. A matrisinin sütunları maddeler (reaktifler +, ürünler −), satırları elementlerdir; A·x = 0 sistemi kesirli aritmetikle Gauss–Jordan indirgenir. Sıfır uzayı tek boyutluysa serbest değişken 1 seçilir, çözüm ortak kat ile tam sayıya, ortak bölenle de en küçük hâle getirilir. Tüm katsayılar pozitifse çözüm geçerlidir.

Sınırlar: İyonlar, elektronlar ve belirsiz bileşimli (polimer, değişken formüllü) maddeler desteklenmez. Araç tepkimenin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğini denetlemez.

  1. Blakley, G. R. (1982). Chemical equation balancing: A general method which is quick, simple, and has unexpected application. Journal of Chemical Education, 59(9), 728. doi:10.1021/ed059p728
  2. Prohaska, T., Irrgeher, J., Benefield, J. ve ark. (2022). Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report). Pure and Applied Chemistry, 94(5), 573–600. doi:10.1515/pac-2019-0603
  3. Strang, G. (2016). Introduction to Linear Algebra (5th ed.). Wellesley–Cambridge Press, Wellesley, MA.

Son güncelleme: 2026-11-16

← Kaynaklara Dön

© 2026 Abdullah Çetin. Bu aracın kodu, tasarımı ve içeriği telif hakkıyla korunur; izinsiz kopyalanması, çoğaltılması veya başka bir sitede kullanılması yasaktır.