Bilim · Botanik · Bitki Ekolojisi

Kuadrat Örnekleme ve Önem Değeri Hesaplayıcı

Arazide saydığınız türleri yapıştırın; araç yoğunluk, frekans, örtü ve bunların göreli değerlerini hesaplayıp türleri önem değerine (IVI) göre sıralasın. Çizgi kesişim yöntemiyle örtü hesabı da var. Tablo tek tıkla Excel'e kopyalanır.

Kısaca: Önem değeri (IVI) = göreli yoğunluk + göreli frekans + göreli baskınlık; en fazla 300 olur. Bir türün hem sayıca çok, hem alana yaygın, hem de geniş yer kaplaması onu toplulukta “önemli” yapar.

Kuadrat yöntemi

Kuadrat, arazide belirli alanı çevreleyen örnekleme çerçevesidir (otsu bitkiler için çoğunlukla 1×1 m, çalılar için 2×2 ya da 5×5 m, ağaçlar için 10×10 m ya da daha büyük). Her kuadratta türlerin birey sayısı, örtüsü ya da gövde alanı kaydedilir. Kuadrat sayısı ve boyutu, tür-alan eğrisi düzleşecek kadar olmalıdır.

Yoğunluk, frekans ve baskınlık

Yoğunluk birim alandaki birey sayısıdır (D = n ÷ toplam alan). Frekans, türün görüldüğü kuadratların yüzdesidir ve türün alana ne kadar yayıldığını gösterir. Baskınlık türün kapladığı alandır: otsu ve çalı toplulukta örtü yüzdesi, ormanda göğüs yüksekliğindeki gövde kesit alanı kullanılır.

Önem değeri (IVI)

Curtis ve McIntosh'un (1951) önerdiği önem değeri, üç göreli değerin toplamıdır: göreli yoğunluk + göreli frekans + göreli baskınlık. Her biri tüm türler için toplamı 100 olacak biçimde hesaplandığından IVI 0 ile 300 arasındadır. Topluluğu adlandırmada ve türleri karşılaştırmada en çok kullanılan ölçüttür. Baskınlık ölçülmediyse araç iki bileşenle (0–200) hesaplar ve bunu belirtir.

Çizgi kesişim yöntemi

Canfield'ın (1941) yönteminde arazide bir şerit metre gerilir ve her bitkinin hattı kestiği uzunluk ölçülür. Bir türün örtüsü, kesişim uzunluklarının toplamının hat uzunluğuna oranıdır. Çalılık ve maki gibi kümeli bitki örtüsünde hızlı ve tekrarlanabilir bir yöntemdir.

Sık Sorulan Sorular

Önem değeri (IVI) nasıl hesaplanır?

Göreli yoğunluk, göreli frekans ve göreli baskınlık toplanır. Her biri tüm türler için toplamı 100 olacak şekilde hesaplandığından IVI en fazla 300 olur.

Yoğunluk ile frekans arasındaki fark nedir?

Yoğunluk birim alandaki birey sayısıdır; frekans ise türün görüldüğü kuadratların yüzdesidir. Kümelenmiş bir tür yüksek yoğunluklu ama düşük frekanslı olabilir.

Kuadrat boyutu nasıl seçilir?

Bitki boyuna göre: otsu bitkiler için çoğunlukla 1×1 m, çalılar için 2×2–5×5 m, ağaçlar için 10×10 m ya da daha büyük.

Baskınlık için ne kullanmalıyım?

Otsu ve çalı toplulukta örtü yüzdesi, ormanda göğüs yüksekliğindeki gövde kesit alanı (bazal alan).

Excel'deki verimi yapıştırabilir miyim?

Evet. Sütunları tür, birey, kuadrat, örtü sırasıyla seçip kopyalayın; sekmeyle ayrılmış satırlar doğrudan okunur.

Yöntem ve kaynakça

Formüller: D = n ÷ (N·a); RD = n ÷ Σn × 100; F = q ÷ N × 100; RF = F ÷ ΣF × 100; RC = c ÷ Σc × 100; IVI = RD + RF + RC (0–300; baskınlık yoksa 0–200). Çizgi kesişim örtüsü = Σ kesişim ÷ L × 100 (Canfield 1941).

Varsayımlar ve sınırlar: Kuadratların eşit boyutlu ve alanı temsil edecek biçimde yerleştirildiği varsayılır. Frekans kuadrat boyutuna bağlıdır; farklı boyutlarla yapılmış çalışmalar karşılaştırılamaz. Örtü ölçek yerine Braun-Blanquet sınıflarıyla toplandıysa sınıf ortalamalarına çevrilerek girilmelidir.

  1. Curtis, J. T. & McIntosh, R. P. (1951). An upland forest continuum in the prairie-forest border region of Wisconsin. Ecology, 32(3), 476–496. doi:10.2307/1931725
  2. Canfield, R. H. (1941). Application of the line interception method in sampling range vegetation. Journal of Forestry, 39(4), 388–394. doi:10.1093/jof/39.4.388
  3. Mueller-Dombois, D. & Ellenberg, H. (1974). Aims and Methods of Vegetation Ecology. John Wiley & Sons, New York.
  4. Kent, M. (2012). Vegetation Description and Data Analysis: A Practical Approach (2nd ed.). Wiley-Blackwell.

Son güncelleme: 2026-11-16

← Kaynaklara Dön

© 2026 Abdullah Çetin. Bu aracın kodu, tasarımı ve içeriği telif hakkıyla korunur; izinsiz kopyalanması, çoğaltılması veya başka bir sitede kullanılması yasaktır.