Bilim · Biyoloji · Mikroskobi
Toplam büyütmeyi, görüş alanı çapını, oküler mikrometre kalibrasyonunu, çizim ölçeğini ve objektifin çözünürlük sınırını hesaplayın. Her sonuç formülüyle, adım adım gösterilir.
Kısaca: Toplam büyütme = objektif × oküler. Görüş alanı çapı = FN ÷ objektif büyütmesi: FN 18 olan okülerle 40× objektifte alan 0,45 mm (450 µm) genişliğindedir. Işık mikroskobunun ayırma sınırı yaklaşık 0,2 µm'dir.
Bileşik mikroskopta görüntü iki kez büyür: önce objektif, sonra oküler. Toplam büyütme ikisinin çarpımıdır. Bazı mikroskopların gövdesinde ek bir ara büyütme (tüp faktörü) bulunur; o da çarpana eklenir. 10× oküler ve 40× objektif 400× verir.
Okülerin üzerindeki “10×/18” gibi yazıda ikinci sayı alan sayısıdır (FN, mm). Numunede görülen dairenin çapı FN ÷ (objektif × tüp faktörü) ile bulunur; oküler büyütmesi bu hesaba girmez. Objektif büyütmesi dört katına çıkınca alan çapı dörtte bire iner.
Görüş alanı çapını biliyorsanız, çap boyunca yan yana kaç hücre sığdığını sayarak bir hücrenin yaklaşık boyunu bulursunuz: hücre boyu ≈ alan çapı ÷ hücre sayısı. Okul laboratuvarındaki en hızlı yöntem budur; kesin ölçüm için oküler mikrometre kullanılır.
Oküler mikrometrenin bölmeleri sabit bir uzunluk göstermez; değeri objektife göre değişir. Lam mikrometresini (bir bölmesi çoğunlukla 10 µm) tablaya koyup iki ölçeğin tam çakıştığı iki çizgi bulun. Bir oküler bölmesi = (lam bölmesi sayısı × lam bölmesi değeri) ÷ oküler bölmesi sayısı.
Biyoloji derslerinde sık sorulan üçlü: büyütme = çizimdeki boy ÷ gerçek boy. Birimleri eşitlemeyi unutmayın: çizim çoğunlukla mm, hücre µm ile ölçülür (1 mm = 1000 µm).
Büyütme ayrıntıyı tek başına artırmaz; ayırma gücünü objektifin sayısal açıklığı (NA) ve ışığın dalga boyu belirler. Abbe sınırı d = λ ÷ (2·NA), Rayleigh ölçütü d = 0,61·λ ÷ NA'dır. Toplam büyütmenin 500·NA ile 1000·NA arasında olması önerilir; üstündeki büyütmeye “boş büyütme” denir. Akromat objektiflerde tipik NA değerleri: 4× → 0,10; 10× → 0,25; 40× → 0,65; 100× (immersiyon yağıyla) → 1,25.
Objektif büyütmesi ile oküler büyütmesi çarpılır. 10× oküler ve 40× objektif 400× toplam büyütme verir.
Okülerdeki alan sayısı (FN) objektif büyütmesine bölünür. FN 18 ve 40× objektifte çap 0,45 mm, yani 450 µm olur.
Oküler ölçeği numuneyle birlikte büyümez; objektif değişince bir bölmenin karşılık geldiği gerçek uzunluk da değişir.
Hayır. Ayrıntıyı objektifin sayısal açıklığı sınırlar. 1000·NA'nın üzerindeki büyütme görüntüyü büyütür ama yeni ayrıntı göstermez.
Yeşil ışık ve yağ immersiyonlu objektifle yaklaşık 0,2 µm. Bundan küçük yapılar için elektron mikroskobu gerekir.
Formüller: M = Mobj × Moküler × Mtüp; görüş alanı çapı = FN ÷ (Mobj × Mtüp); bir oküler bölmesi = (nlam × dlam) ÷ noküler; büyütme = çizim boyu ÷ gerçek boy; dAbbe = λ ÷ 2NA; dRayleigh = 0,61·λ ÷ NA; faydalı büyütme = 500–1000 × NA.
Varsayımlar ve sınırlar: Çözünürlük formülleri, kondansör açıklığının objektif NA'sına eşit olduğu ideal aydınlatmayı varsayar; gerçek değer kondansör ayarı, lamel kalınlığı ve objektif düzeltmesine göre kötüleşir. Görüş alanı hesabı, alan sayısı bilinen oküler içindir. Faydalı büyütme aralığı kesin bir sınır değil, deneyime dayalı bir kuraldır.
Son güncelleme: 2026-11-16
© 2026 Abdullah Çetin. Bu aracın kodu, tasarımı ve içeriği telif hakkıyla korunur; izinsiz kopyalanması, çoğaltılması veya başka bir sitede kullanılması yasaktır.