Bilim · Kimya · Biyoloji Laboratuvarı
Hedef pH, derişim ve hacmi girin; araç Henderson–Hasselbalch denklemiyle her bileşenden kaç gram tartacağınızı, sıcaklık ve iyonik şiddet düzeltmesiyle birlikte hesaplasın. Asit-baz pH'ı, seyreltme ve katıdan çözelti hazırlama da aynı sayfada.
Kısaca: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]). 0,1 M, pH 7,4 sodyum fosfat tamponu için 1 litreye yaklaşık 11,3 g Na₂HPO₄ ve 2,4 g NaH₂PO₄ gerekir (iyonik şiddet düzeltmesiyle). Tampon en iyi pKa ± 1 aralığında çalışır.
Bir zayıf asit (HA) ile eşlenik bazının (A⁻) karışımında pH = pKa + log([A⁻]/[HA]) olur. Hedef pH ve pKa bilindiğinde oran bulunur; toplam derişim ve hacim de verilince her bileşenin mol sayısı, molar kütleyle çarpılarak tartılacak gram hesaplanır. Hidrat formlarının molar kütlesi farklıdır; şişedeki formülü seçmek gerekir.
Bir tampon pH'ı pKa ± 1 aralığında iyi korur. Tampon kapasitesi β = 2,303 · C · x(HA) · x(A⁻) ile ölçülür ve pH = pKa olduğunda en yüksektir. Derişimi artırmak kapasiteyi artırır, ancak iyonik şiddeti de yükseltir.
Tablolardaki pKa değerleri 25 °C ve sıfır iyonik şiddet içindir. Tris gibi amin tamponlarının pKa'sı sıcaklıkla belirgin düşer; fosfatın pKa'sı ise tuz derişimine çok duyarlıdır: 0,1 M civarında 7,20 yerine yaklaşık 6,8–6,9 olur. Araç Davies denklemiyle bu kaymayı tahmin eder ve iyonik şiddeti yinelemeli olarak hesaplar. Yine de son ayar her zaman pH metreyle yapılmalıdır.
pH sekmesi yük dengesi denklemini sayısal olarak çözer; bu yüzden çok seyreltik çözeltilerde suyun kendi iyonlaşmasını da hesaba katar (10⁻⁸ M HCl'nin pH'ı 8 değil, yaklaşık 6,98'dir). Zayıf asitlerde ders kitaplarındaki ½(pKa − log C) yaklaşımıyla karşılaştırma da gösterilir.
C₁V₁ = C₂V₂ bağıntısında dört değerden üçünü girin; boş bıraktığınızı araç bulur ve eklenecek çözücü hacmini verir. Katıdan çözelti hazırlarken kütle = derişim × hacim × molar kütledir: 500 mL 150 mM NaCl için 4,38 g.
1 litre için yaklaşık 11,3 g susuz Na₂HPO₄ ve 2,4 g susuz NaH₂PO₄ yaklaşık 800 mL suda çözülür, pH metreyle 7,4'e ayarlanır ve hacim 1 litreye tamamlanır.
pH = pKa + log([A⁻]/[HA]). Tamponun pH'ını asit ve eşlenik baz derişimlerinin oranına bağlar.
Tablo pKa değerleri 25 °C ve sıfır iyonik şiddet içindir. Sıcaklık, tuz derişimi ve tartım hataları pH'ı kaydırır; son ayar pH metreyle yapılır.
pKa değeri hedef pH'a en yakın olanı. Fizyolojik pH için HEPES, MOPS ya da fosfat; pH 8 civarı için Tris; asidik bölge için asetat ya da MES uygundur.
Stok derişimi (C₁), istenen derişim (C₂) ve son hacmi (V₂) girin; araç alınacak stok hacmini (V₁) ve eklenecek çözücüyü hesaplar.
Formüller: pH = pKa′ + log([A⁻]/[HA]); pKa(T) = pKa25 + (dpKa/dT)·(T − 25); Davies: pKa′ = pKa(T) + A·(√I/(1+√I) − 0,3·I)·(2zHA − 1), A ≈ 0,4918 + 0,00066·T; I = ½Σcizi²; β = 2,303·C·x(HA)·x(A⁻); m = n × M; C₁V₁ = C₂V₂. pH sekmesi yük dengesini ikiye bölme yöntemiyle çözer (Kw = 1,0×10⁻¹⁴, 25 °C).
Varsayımlar ve sınırlar: pKa değerleri 25 °C ve sıfır iyonik şiddet için Goldberg ve ark. (2002) derlemesinden alınmıştır; dpKa/dT katsayıları yaklaşık değerlerdir. Davies denklemi I ≤ 0,5 M için geçerlidir. Çok protonlu asitlerde (fosfat, karbonat) yalnızca tampon bölgesindeki tek dengenin baskın olduğu kabul edilir. Karşı iyonlar tek yüklü (Na⁺, K⁺, Cl⁻) varsayılır. Hesap bir başlangıç noktasıdır; son pH her zaman kalibre edilmiş pH metreyle ayarlanmalıdır.
Son güncelleme: 2026-11-16
© 2026 Abdullah Çetin. Bu aracın kodu, tasarımı ve içeriği telif hakkıyla korunur; izinsiz kopyalanması, çoğaltılması veya başka bir sitede kullanılması yasaktır.