Biyoloji · Sistematik · Anahtar

Teşhis Anahtarı Üretici

Taksonlarınızı ve karakterlerini bir tabloya yapıştırın; araç ikili (dikotomik) teşhis anahtarını kendisi kursun. Çok durumlu, sayısal aralıklı, çok biçimli ve eksik karakterleri işler; ayırt edilemeyen taksonları bildirir ve anahtarı her takson için doğrular.

Kısaca: Her adımda taksonları iki gruba bölen karakter seçilir; gruplar tek taksona inene kadar sürer. Eksik (?) değer taksonu iki kola, çok biçimli (a|b) değer ilgili kollara yerleştirir.

Tablo nasıl hazırlanır?

İlk satır başlıktır: ilk hücre “Takson”, sonrakiler karakter adlarıdır. Her satır bir taksondur. Hücreye tek bir durum (örn. iğne), birden çok durum için almaşık|karşılıklı, sayısal karakter için tek sayı ya da 5-12 gibi aralık yazın. Bilinmeyen ya da değişken için ? yazın ya da hücreyi boş bırakın. Ondalık virgül kullanıyorsanız sütunları sekme ya da noktalı virgülle ayırın.

Anahtar nasıl kurulur?

Aday taksonlar kümesinde her karakter için olası ikili bölünmeler denenir: çok durumlu karakterlerde durumların tüm iki gruplu bölünmeleri (10 duruma kadar), sayısal karakterlerde aralık uçları arasındaki eşikler. Her bölünme, her iki koldaki takson sayısına bağlı bir maliyetle (m·log₂m toplamı) puanlanır; böylece kollar dengeli olur ve çakışan taksonlar cezalandırılır (Pankhurst 1970; Dallwitz 1974; Payne ve Preece 1980). “Sütun sırası” seçeneğinde ise tabloda ilk gelen yararlı karakter kullanılır; güvenilir ve kolay gözlenen karakterleri başa koyarak anahtarı kendiniz yönlendirebilirsiniz.

Doğrulama ve sınırlar

Araç her taksonu kendi karakter değerleriyle anahtardan geçirir ve ulaştığı yaprakların o taksonu içerdiğini denetler. Ayırt edilemeyen taksonlar ayrı bir grup olarak bildirilir. Üretilen anahtar eldeki tablo kadar iyidir: karakter durumları sahada kolay gözlenebilir olmalı ve tablo gerçek varyasyonu yansıtmalıdır (Walter ve Winterton 2007). Girdiğiniz veri tarayıcınızdan çıkmaz.

Sık Sorulan Sorular

Eksik değer nasıl işlenir?

Boş ya da ? olan hücre, o taksonun karakter hakkında bilgisi olmadığı ya da değişken olduğu anlamına gelir; takson bölünmenin her iki koluna da yerleştirilir. Bu, anahtarın yanlış eleme yapmamasını sağlar.

Sayısal karakter nasıl girilir?

Tek sayı (7) ya da aralık (5-12) yazın. Araç aralık uçları arasındaki eşiklerden uygun olanı seçer ve “≤ eşik” / “> eşik” biçiminde yazar.

Bir takson anahtarda neden birden çok yerde görünür?

Çok biçimli (a|b) ya da eksik değerler taksonu iki kola da götürür. Bu taksonlar ‘birden çok yol’ uyarısıyla bildirilir.

Ayırt edilemeyen takson ne demek?

Tablodaki hiçbir karakter bu taksonları ayıramıyor. Aralarında fark gösteren yeni bir karakter eklemelisiniz.

Verilerim kaydediliyor mu?

Hayır. Tüm hesap tarayıcınızda yapılır; tablo hiçbir yere gönderilmez.

Yöntem ve kaynakça

Algoritma: her düğümde küme X için tüm karakterlerde olası ikili bölünmeler üretilir; sol/sağ kümelerin her ikisi de X’ten küçük olmalıdır (ilerleme koşulu). Maliyet = f(|L|) + f(|R|), f(m) = m·log₂m. En düşük maliyet seçilir (eşitlikte sütun sırası). Çok durumlu karakterde 2^(K−1)−1 bölünme (K ≤ 10), daha fazlasında bire karşı diğerleri. Sayısal karakterde ardışık farklı aralık uçlarının orta noktaları eşiktir; aralığı eşiği kapsayan takson iki kola da girer. Küme tek taksona inince ya da hiçbir karakter bölemeyince durur. Numaralı anahtar genişlik öncelikli numaralanır.

Sınırlar: Açgözlü yöntem en kısa anahtarı garanti etmez; karakterlerin ölçüm hatası, mevsimsel ve cinsiyete bağlı değişim tabloya yansıtılmalıdır.

  1. Walter, D. E. & Winterton, S. (2007). Keys and the crisis in taxonomy: extinction or reinvention? Annual Review of Entomology, 52, 193–208. doi:10.1146/annurev.ento.51.110104.151054
  2. Pankhurst, R. J. (1970). A computer program for generating diagnostic keys. The Computer Journal, 13(2), 145–151. doi:10.1093/comjnl/13.2.145
  3. Dallwitz, M. J. (1974). A flexible computer program for generating identification keys. Systematic Zoology, 23(1), 50–57. doi:10.1093/sysbio/23.1.50
  4. Payne, R. W. & Preece, D. A. (1980). Identification keys and diagnostic tables: a review. Journal of the Royal Statistical Society, Series A, 143(3), 253–292. doi:10.2307/2982129
  5. Dallwitz, M. J. (1980). A general system for coding taxonomic descriptions. Taxon, 29(1), 41–46. doi:10.2307/1219595

Son güncelleme: 2026-11-16

← Kaynaklara Dön

© 2026 Abdullah Çetin. Bu aracın kodu, tasarımı ve içeriği telif hakkıyla korunur; izinsiz kopyalanması, çoğaltılması veya başka bir sitede kullanılması yasaktır.