Bir zamanlar Likya, Pisidia ve Phrygia gibi kadim uygarlıkların kesiştiği bu topraklarda, bugün hâlâ aynı sessizlik hüküm sürer. Toroslar’ın kuzey uzantıları, Göller Yöresi’nin ortasında birbirine düğümlenir. Dağlar vadilere, vadiler göllere kavuşur. Burdur Gölü’nün çekilen suları altında milyonlarca yıllık tortul katmanlar uzanır. Salda’nın beyaz kumsalları manyezit yataklarıyla dünyaca ünlüdür. Kentin ortasında bir Doğa Tarihi Müzesi vardır; orada, milyonlarca yıl önce bu topraklarda yaşamış canlıların fosilleri sergilenir.
Ama Burdur’un doğa tarihi yalnızca fosillerden ibaret değildir. Bugün, dünyada başka hiçbir yerde yetişmeyen bitkiler, bu kadim jeolojik yapıların üzerinde sessizce varlığını sürdürür. Serpantin kayaların üzerinde bir sığırkuyruğu, jipsli topraklarda bir çöven, gölün çekildiği tuzlu alanlarda bir tuzcul bitki… Her biri, bu coğrafyanın binlerce yıllık hafızasını taşır. Onlar, imparatorlukların gelip geçtiğini, savaşların, barışların, acıların, sevinçlerin tanığıdır. Ama hiçbirine karışmaz, yalnızca yaşar. Sessizce, sabırla, inatla.
Bu yazıda, Burdur sınırları içinde yayılış gösteren, dünyada başka hiçbir yerde olmayan endemik bitkileri tanıyacağız. Burdur Gölü’nden Salda’ya, Karataş’tan Yarışlı’ya, serpantin kayalardan jipsli tepelere uzanan bu yolculukta, her bir bitkinin aslında bu coğrafyanın sessiz birer tarihçisi olduğunu göreceğiz.
Bir İlin Floristik Kimliği
Burdur, Akdeniz ve İran-Turan fitocoğrafik bölgelerinin kesiştiği, farklı ekolojik koşulların bir arada yaşadığı bir kavşaktır. Jeolojik yapıdaki çeşitlilik – kalker, serpantin, jips, volkanik tüfler, alüvyon – farklı habitatlar yaratmış, bu da endemizm oranını yükseltmiştir. İl sınırları içinde 149 endemik bitki taksonu yetişir [1]. Bu çeşitliliğin temelinde, her toprak türünün kendine özgü "kimyasal kimliği" yatar: serpantin kayalar ağır metal yüklüdür ve yalnızca bu strese dayanıklı türler tutunabilirken, jipsli alanlar kalsiyum sülfat bakımından zengin ama besin maddesi bakımından fakirdir; her biri farklı bir hayatta kalma stratejisi geliştirmiş bitki topluluklarını zorunlu kılar. Burdur Gölü'nün giderek tuzlanan ve çekilen kıyıları ise bambaşka bir habitat türü daha ekler bu mozaiğe -tuzcul (halofit) bitkilerin son sığınaklarından biri.
Burdur'un Endemik Hazineleri
Burdur'da hangi endemik bitkiler yetişir?
Genista burdurensis P.Gibbs
Familya: Baklagiller (Fabaceae)
Burdur’un adını taşıyan bir katırtırnağıdır bu. 1971’de Peter Gibbs,
Flora of Turkey’in dördüncü cildinde yayımlarken kentin adını bir bitkiye verdi. Sarı çiçekleri, gölün doğu kıyısında kırmızı toprakların üzerinde yaz ortasında açar. Dikenli çalı formundadır; yaprakları küçük, sık, adeta bu coğrafyanın kuraklığına direnmek için sıkıca toplanmıştır. Baklagillerin (Fabaceae) Genista cinsi -Türkçede "katırtırnağı" adıyla bilinir- kök yumrularındaki azot bağlayıcı bakterilerle ortaklık kurarak fakir, kayalık toprakları zenginleştirir; familyanın karakteristik kelebek biçimli sarı çiçekleri ise yalnızca belirli ağırlıktaki arıların basıp açabileceği özel bir mekanizma taşır
[1],
[3].
Lathyrus tefennicus H.Genc & A.Sahin
Familya: Baklagiller (Fabaceae)
Tefenni’nin bozkırında, ilkbaharın ortasında açar. 2011’de Hasan Genç ve Ahmet Şahin tarafından tanımlandığında, adını Tefenni ilçesinden aldı
[4]. Pembe-mor çiçekleri, topraktan henüz taze sürülmüş tarlaların kenarlarında, taş yığınlarının arasında belirir. Bir zamanlar bu topraklarda yaygın olan mürdümüklerin soyundan gelir; bugün ise yalnızca Tefenni’nin o dar vadilerinde, sessizce varlığını sürdürür. Baklagillerin (Fabaceae) Lathyrus cinsi -mürdümük ve bezelyenin de akrabasıdır- sarmaşık benzeri ince sülükleriyle çevresindeki bitkilere ya da taşlara tutunarak yükselir; bu, güneş ışığına ulaşmak için fazladan enerji harcamadan yükselmeyi sağlayan zarif bir mekanik stratejidir
[1],
[3],
[4].
Nonea pisidica Selvi, Bigazzi & Hilger
Familya: Hodangiller (Boraginaceae)
2004’te Federico Selvi, Massimo Bigazzi ve Hartmut Hilger tarafından tanımlandığında, adını antik Pisidia bölgesinden aldı
[5]. Pisidia Sormuğu, Burdur’un kalkerli yamaçlarında, kayaların arasında açar. Sarı çiçekleri, yaz ortasında güneşin altında parlar. Hodangillerin (Boraginaceae) Nonea cinsi, gövde ve yapraklarını kaplayan sert tüy katmanıyla tanınır; bu tüyler hem suyunu kurak yaz aylarında korumasını sağlar hem de otlayan hayvanlara karşı fiziksel bir kalkan oluşturur.
Kritik Tehlikede (CR) olduğu için, onu görenler bir sırrı paylaşmış olur
[1],
[3],
[5].
Salvia pisidica Boiss. & Heldr.
Familya: Ballıbabagiller (Lamiaceae)
Boissier ve Heldreich, 19. yüzyılda Anadolu’yu gezerken bu bitkiyi buldular ve adını Pisidia’dan verdiler
[6]. Pisidya Adaçayı, Burdur’un dağlarında yaz ortasında açar. Mor çiçekleri, kayaların arasında bir sürpriz gibi belirir. Yapraklarına dokunduğunuzda parmaklarınızda yoğun bir koku kalır. Ballıbabagillerin (Lamiaceae) Salvia cinsi, dört köşeli gövdesi, karşılıklı yaprak dizilişi ve uçucu yağ bezleriyle tanınır; iki dudaklı çiçek yapısı, yalnızca belirli arı türlerinin doğru ağırlıkla girebileceği özel bir "kapı mekanizması" gibi işler ve doğru türle tozlaşmayı garanti eder. Hassas (VU) kategorisinde olması, onu toplamak değil, koklamak gerektiğini söyler
[1],
[3],
[6].
Cephalaria dirmilensis Hub.-Mor.
Familya: Uyuzotugiller (Dipsacaceae)
Arthur Huber-Morath, bu türü tanımlarken adını Dirmil’den verdi
[3]. Sarı çiçekleri, yaz ortasında Dirmil’in kayalık yamaçlarında açar. Uyuzotugillerin (Dipsacaceae) Cephalaria cinsi, adını Yunanca "kephale" (baş) kelimesinden alır -yüzlerce küçük çiçeği yoğun, yuvarlak bir başlıkta toplayan kompozit yapısına bir gönderme- bu sıkı düzenleme, tek bir ziyarette çok sayıda tozlayıcıyı bir arada çekmeyi sağlayan verimli bir stratejidir. Dirmil’e gidenler, bu bitkinin hâlâ orada olduğunu görür; bir umuttur bu
[1],
[3].
Verbascum dudleyanum (Hub.-Mor.) Hub.-Mor.
Familya: Sığırkuyruğugiller (Scrophulariaceae)
Adını, Türkiye florasına büyük katkılar yapmış İngiliz botanikçi Dudley’den alır. Burdur’un serpantin kayalarında, yaz ortasında sarı çiçekleriyle açar. Serpantin kayalar, bitkiler için zorlu bir ortamdır; ağır metaller içerir, besin maddeleri kısıtlıdır. Sığırkuyruğugillerin (Scrophulariaceae) Verbascum cinsi, ilk yıl geniş bir yaprak gülü oluşturup ikinci yıl göğe doğru uzanan bir çiçek mızrağına dönüşen iki yıllık yaşam döngüsüyle tanınır; yapraklarını kaplayan keçemsi tüy tabakası, hem güneşi yansıtır hem de serpantin topraklarının ekstrem koşullarına -ağır metal stresine ve su kıtlığına- karşı ek bir koruma sağlıyor olabilir. Ama bu sığırkuyruğu burada yaşar, bu zorluğa direnir
[1],
[3].
Consolida stapfiana P.H.Davis & F.Sorger
Familya: Düğünçiçeğigiller (Ranunculaceae)
Peter Hadland Davis ve Friederike Sorger tarafından tanımlandı. Adını, Avusturyalı botanikçi Otto Stapf’tan alır. Mor çiçekleri, yaz ortasında Burdur’un step alanlarında açar. Düğünçiçeğigillerin (Ranunculaceae) Consolida cinsi, adını Latince "pekiştirmek, sağlamlaştırmak" anlamından alır -geçmişte yara iyileştirici olduğuna inanılırdı- ve çiçeklerinin arkasında uzanan ince "mahmuz" yapısı, içine yalnızca uzun hortumlu böceklerin ulaşabileceği bir nektar deposu barındırır. O kadar küçüktür ki, fark etmeden geçip gidebilirsiniz
[1],
[3].
Potentilla nerimaniae H.Duman
Familya: Gülgiller (Rosaceae)
Hayri Duman tarafından tanımlandı, adını Neriman Hanım’dan aldı. Sarı çiçekleri, yaz ortasında Dirmil’in kayalık yamaçlarında açar. Gülgillerin (Rosaceae) Potentilla cinsi, adını Latince "potentia" (güç, etki) kelimesinden alır -bazı türlerinin halk hekimliğinde güçlü şifa bitkileri olarak kullanılmasından gelir- ve genellikle beş taç yapraklı, parlak sarı çiçekleriyle, familyanın güllere de benzeyen karakteristik simetrik formunu küçük, mütevazı bir ölçekte taşır. Adını taşıdığı Neriman Hanım gibi, o da bu topraklarda sessizce yaşar
[1],
[3].
Stachys cretica L. subsp. anatolica Rech.f.
Familya: Ballıbabagiller (Lamiaceae)
Karl Heinz Rechinger tarafından tanımlanan bu alt tür, adını Anadolu’dan alır. Pembe çiçekleri, yaz ortasında Burdur’un kayalık yamaçlarında açar. Yapraklarına dokunduğunuzda parmaklarınızda bir koku kalır. Ballıbabagillerin (Lamiaceae) Stachys cinsi -Türkçede "tüylü dağ çayı" ya da "kuzukulağı" gibi adlarla da bilinir- yapraklarındaki yoğun tüy örtüsüyle tanınır; bu tüyler güneş ışığını yansıtır, suyu korur ve bitkiye karakteristik kadifemsi dokusunu verir
[1],
[3].
Scrophularia scopolii Hoppe ex Pers. var. burdurensis R.R.Mill
Familya: Sıracaotugiller (Scrophulariaceae)
Robert R. Mill tarafından tanımlandı, adını Burdur’dan aldı. Kahverengi çiçekleri, kayalık yamaçlarda açar. Sıracaotugillerin (Scrophulariaceae) Scrophularia cinsi, adını Latince "scrofula" (lenf bezi şişmesi) kelimesinden alır -kök yapısının şişkin lenf bezlerini andırması nedeniyle, geçmişte bu rahatsızlığa şifa olduğuna inanılırdı- küçük, kahverengi-yeşilimsi çiçekleri ise gösterişli renklerle değil, eşek arıları gibi özel tozlayıcıları çeken ince kokularla dikkat çeker. Adını taşıdığı kent gibi, o da bu topraklarda sessizce yaşar
[1],
[3].
Atriplex tatarica L. var. pseudo-ornata Aellen
Familya: Ispanakgiller (Chenopodiaceae)
Burdur Gölü’nün çekildiği tuzlu alanlarda, toprağın beyazlaştığı yerlerde yetişir. Tuzlu topraklara dayanıklıdır, başka hiçbir bitkinin yaşayamadığı yerde yaşar. Ispanakgillerin (Chenopodiaceae/Amaranthaceae) Atriplex cinsi -halk arasında "sirken" olarak da bilinir- en dirençli tuzcul (halofit) bitki gruplarından biridir; yapraklarındaki özel "tuz keseleri" fazla tuzu hücre dışına atarak, çoğu bitkinin kuruyup öleceği kadar tuzlu topraklarda hayatta kalmasını sağlar.
Kritik Tehlikede (CR) olduğu için, gölün çekilmesiyle yaşam alanı daralmakta, her yıl biraz daha azalmaktadır
[1],
[3].
Alopecurus myosuroides Hudson var. latialatus M.Doğan
Familya: Buğdaygiller (Poaceae)
Musa Doğan tarafından tanımlandı. Burdur Gölü çevresindeki nemli çayırlarda, ilkbaharda açar. Buğdaygillerin (Poaceae) Alopecurus cinsi, adını Yunanca "alopeks" (tilki) ve "oura" (kuyruk) kelimelerinden alır -yumuşak, silindirik başaklarının bir tilki kuyruğunu andırmasından gelir- ve familyanın karakteristik rüzgârla tozlaşma stratejisini taşır: gösterişli çiçekler yerine, havaya bol miktarda hafif polen savurarak şansını rüzgâra bırakır.
Tehlikede (EN) kategorisindedir. Göl çekildikçe nemli çayırlar kurumakta, bu da onun yaşam alanını daraltmaktadır
[1],
[3].
Tehditler ve Çözüm Önerileri
Burdur'un endemik bitkilerini hangi tehditler bekliyor?
Burdur’un endemik bitkileri, Göller Yöresi’nin farklı ekosistemlerinde yayılış gösterir. Her bir ekosistemin kendine özgü sorunları vardır. Ama tüm bu sorunların çözümü, bilimin rehberliğinde, kurumlar ve uzmanlar arasında kurulacak ortak akılda saklıdır.
Burdur Gölü havzasında göl seviyesindeki hızlı düşüş, tuzluluk oranının artmasına neden olmakta, Atriplex tatarica var. pseudo-ornata gibi tuzcul bitkilerin yaşam alanlarını daraltmaktadır. Oysa sorunun kaynağı bilinmektedir: Gölü besleyen kaynak sularının tarım alanlarına verilmesi, sondaj kuyuları, göletler. Çözüm de bellidir: Su yönetiminin bilimsel verilerle yeniden düzenlenmesi, göl yönetim planının güncellenmesi, sulama sistemlerinin modernize edilmesi. Burdur Gölü, doğru planlamayla hem tarımın hem de doğanın ihtiyacını karşılayabilir. Bunun için yerel yönetimler, üniversiteler, ilgili bakanlıklar ve sivil toplum kuruluşları bir araya gelmeli, ortak bir akıl oluşturmalıdır.
Salda Gölü çevresinde manyezit yatakları üzerinde yetişen endemikler, madencilik faaliyetleri ve kontrolsüz turizm baskısı altındadır. Salda’nın beyaz kumsalları dünyaca ünlüdür. Bu ün, doğayı yok ederek değil, doğayla birlikte var olarak sürdürülmelidir. Madencilik faaliyetleri, bilimsel etki değerlendirmeleriyle yeniden gözden geçirilmeli; turizm planlamasında ekosistemin taşıma kapasitesi esas alınmalıdır. Salda’nın endemikleri, gölün kendisi kadar değerlidir.
Serpantin kayalar (Dirmil, Yeşilova çevresi) ağır metal içeren topraklarıyla endemikler için özel bir habitat oluşturur. Verbascum dudleyanum, Cephalaria dirmilensis gibi türler burada yaşar. Bu alanlarda yol ve taş ocağı projeleri planlanırken, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçleri titizlikle uygulanmalı, endemik türlerin popülasyonları izlenmeli, koruma alanları netleştirilmelidir. Bilim insanlarının önerdiği koruma alanları, ilgili kurumlarca resmiyet kazandırılmalıdır.
Kalkerli yamaçlar (Burdur’un kuzeyi, Karamanlı çevresi) Salvia pisidica, Nonea pisidica gibi türlere ev sahipliği yapar. Bu alanlardaki taş ocakları ve yapılaşma, bilimsel veriler ışığında denetlenmeli, hassas bölgeler koruma altına alınmalıdır.
Jipsli topraklar (Tefenni, Karamanlı çevresi) jips seven endemik türler için önemlidir. Lathyrus tefennicus bu alanlarda yetişir. Tarım alanlarının genişlemesi bu habitatları parçalamaktadır. Sürdürülebilir tarım uygulamaları teşvik edilmeli, doğal alanların tarıma açılması sınırlandırılmalıdır.
Step alanlar aşırı otlatma nedeniyle tahrip olmakta, Consolida stapfiana, Potentilla nerimaniae gibi türlerin çiçeklenmesi engellenmektedir. Mera ıslahı projeleri, hayvancılıkla doğa korumayı bir arada yürütebilecek planlamalarla desteklenmelidir.
Burdur’un endemik bitkilerinin korunması, yalnızca bir kentin değil, tüm Göller Yöresi’nin ortak sorumluluğudur. Bilim insanları yıllardır bu konuda çalışmakta, raporlar hazırlamakta, koruma alanları önermektedir. Şimdi sıra, bu bilgi birikimini karar alma süreçlerine taşımaktadır. Üniversiteler, ilgili bakanlıklar, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları bir araya gelerek ortak bir koruma stratejisi geliştirebilir. Bu strateji, bilimsel verileri temel almalı, yerel halkın ihtiyaçlarını gözetmeli, uzun vadeli sürdürülebilirliği hedeflemelidir.
İklim değişikliği, tüm bu tehditlerin üzerine eklenen bir başka katmandır. Ama bu katman, insanın iki yüzyıldır kömürü, petrolü, doğalgazı sınırsızca yakmasının; ormanları yok edip yerine otel, fabrika, otopark dikmesinin; doğayı kendinden ayrı, yalnızca bir kaynak olarak görmesinin bedelidir. Bitkiler milyonlarca yıldır iklim değişikliklerine uyum sağlayarak evrimleşmiştir. Ama bugün karşı karşıya olduğumuz değişim, doğal süreçlerin çok ötesinde, insanın doğayla kurduğu bu yıkıcı ilişkinin sonucudur. Bu felaketin hızına, bitkilerin uyum sağlamasına yetecek zaman kalmamıştır. Ancak bu felaketin hızını yavaşlatmak, yenilenebilir enerjiye geçmek, fosil yakıt tüketimini azaltmak, her birimizin elindedir.
Korumak: Ortak Akıl, Ortak Sorumluluk
- Burdur Gölü havzasında su yönetimi bilimsel verilerle yeniden düzenlenmeli, üniversiteler, DSİ, Tarım ve Orman Bakanlığı, yerel yönetimler ortak bir plan etrafında buluşmalıdır.
- Salda Gölü’nde madencilik faaliyetleri bilimsel etki değerlendirmeleriyle yeniden gözden geçirilmeli, turizm planlamasında ekosistemin taşıma kapasitesi esas alınmalıdır.
- Serpantin kayalar, kalkerli yamaçlar, jipsli topraklar ve step alanlar için bilim insanlarının önerdiği koruma alanları resmiyet kazandırılmalı, ÇED süreçleri titizlikle uygulanmalıdır.
- Gördüğünüz endemik bir türün yerini sosyal medyada paylaşmayın. İyi niyetle yapılan paylaşımlar bile biyokaçakçılara adres tarif eder.
- Dağ çaylarını, soğanlı bitkileri doğadan toplamayın. Pazarda satılanlar bile kontrolsüz toplanmış olabilir. Doğadan toplanan bitkiler yerine kültüre edilmiş ürünleri tercih edin.
- Doğada bir bitkiyi koparanı gördüğünüzde uyarın. Gerekirse 112’yi arayarak durumu bildirin. Doğa kaçakçılığı suçtur, bu konuda yetkililerin size yardımcı olmasını isteme hakkınız vardır.
- Fosil yakıt tüketimini azaltmak, yenilenebilir enerjiyi desteklemek de bir koruma biçimidir. Her birimizin tercihleri, iklim değişikliğinin hızını belirler.
Burdur’un gölleri, serpantin kayaları, jipsli toprakları, kalkerli yamaçları bu kentin kimliğidir. Burdur’un endemik bitkileri, bu toprakların en eski sahipleri. Onları korumak, Burdur’u korumaktır. Bu koruma, bilim insanlarının yıllardır biriktirdiği bilgi birikimini karar alma süreçlerine taşımakla, kurumlar arasında ortak akıl oluşturmakla, yerel halkın desteğini almakla mümkündür. Doğayı yalnızca bir kaynak olarak gören anlayışı terk etmek, bu topraklarda yaşayan her canlının var olma hakkı olduğunu kabul etmekle başlar. Bilimi dinlemek, uzmanların sözünü dikkate almak, “biz yaparız” demekten vazgeçip “birlikte yaparız” demekle başlar.
Hep Birlikte: Göller Yöresi’nin Geleceğini Birlikte Yazmak
Burdur’un endemik bitkileri, bu toprakların milyonlarca yıllık hafızasını taşır. Onlar, Anadolu’nun kadim jeolojik yapılarıyla birlikte evrimleşmiş, imparatorlukların yükselişini ve çöküşünü sessizce izlemiş, bugünlere kadar gelmiştir. Şimdi onların geleceği, bizim bugün alacağımız kararlara bağlıdır.
Bu kararları alırken yalnız değiliz. Burdur’da bir Doğa Tarihi Müzesi var; orada milyonlarca yıl önce bu topraklarda yaşamış canlıların fosilleri duruyor. Üniversitelerde botanikçiler, biyologlar, ekologlar yıllardır bu toprakların bitkilerini inceliyor, raporlar hazırlıyor, koruma alanları öneriyor. Yerel yönetimler, ilgili bakanlıklar, sivil toplum kuruluşları, bu kentin insanları… Hepimiz aynı gökyüzünün altında, aynı toprağın üzerinde yaşıyoruz. Hepimizin ortak bir amacı var: Bu kadim toprakları, bu eşsiz bitkileri geleceğe taşımak.
Bunu başarmak için bilimi dinlemek, uzmanların sözünü dikkate almak, “biz yaparız” demekten vazgeçip “birlikte yaparız” demek zorundayız. Bilim insanları veriyi üretir, kurumlar bu veriyi karar alma süreçlerine taşır, yerel yönetimler uygulamayı hayata geçirir, sivil toplum denetler, halk sahip çıkar. Bu zincirin her halkası güçlü olduğunda, Burdur’un endemik bitkileri de güçlü olur. Göller Yöresi’nin gölleri çekilmez, serpantin kayalarındaki sığırkuyrukları solar, jipsli topraklarındaki mürdümükler kurumaz. Ve bir gün, çocuklarımız da bizim bugün gördüğümüz güzellikleri görebilir.
Haydi, başlayalım. Bilimle, birlikte, hep birlikte.
Kaynaklar
- TUBİVES (2026). Burdur Endemik Bitkileri. http://194.27.225.161/yasin/tubives/index.php?sayfa=210&name=15&endemik=1
- Genç, H., & Çetin, A. (2013). Endemism and Endemic Plants of Turkey. In A. Öztürk & S. Karayılanoğlu (Eds.), Science and Education At the Beginning of the 21. Century in Turkey (pp. 55-79). Sofia: Universitetsko Izdatelstvo Kliment Ohridski. https://abdullah-cetin.com/akademik.html
- Çetin, A., Erdoğan, N., & Genç, H. (2013). Flora of the Burdur Lake Surroundings (Turkiye). Biological Diversity and Conservation, 6(2), 55-76. https://search.trdizin.gov.tr/en/yayin/detay/148311/flora-of-the-burdur-lake-surroundings-turkiye
- Genç, H., & Şahin, A. (2011). A new species of Lathyrus L. (Fabaceae) from Turkey. Journal of Systematics and Evolution, 49(5), 505. https://doi.org/10.1111/j.1759-6831.2011.00159_1.x
- Selvi, F., Bigazzi, M., & Hilger, H.H. (2004). Nonea pisidica (Boraginaceae-Boraginae), a new species from southwest Anatolia and its relationships inferred from karyology and cpDNA sequences. Plant Biosystems, 138(2), 135-144. https://doi.org/10.1080/11263500412331283744
- Boissier, E. & Heldreich, T.H.H. (1848). Salvia pisidica. In A. de Candolle, Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis, 12, 269. https://www.biodiversitylibrary.org/item/7161#page/275/mode/1up
Saygılarımla,
Abdullah Çetin
→ Hakkımda