COP31 ve İklim Krizi: Sözden Eyleme Geçiş Zamanı

Kasım 2026'da Antalya, dünyanın gözünün çevrileceği dev bir diplomasi merkezine dönüşecek. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9-20 Kasım tarihlerinde Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenecek [1][2]. Peki bu zirve neden bu kadar önemli? Çünkü COP31, dünyanın dört bir yanında etkileri giderek ağırlaşan iklim krizine karşı, 30 yıllık müzakere sürecinin bir muhasebesi niteliğinde olacak. Bu yazıda, COP'un ne olduğunu, 30 yılın kritik kararlarını, COP31'in hedeflerini ve tüm bunların yaşandığı gezegenin giderek ısındığı gerçeğini ele alacağım.

COP Nedir ve Neden Önemlidir?

COP, İngilizce "Conference of the Parties" (Taraflar Konferansı) ifadesinin kısaltmasıdır. Birleşmiş Milletler bünyesinde, 1992'de kabul edilen İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne taraf olan ülkelerin her yıl bir araya geldiği en üst düzey karar alma platformudur [3]. İlk COP, 1995 yılında Almanya'nın Berlin kentinde düzenlendi. O günden bu yana bu zirveler, devletlerin sera gazı emisyonlarını azaltma, iklim finansmanını artırma ve iklim adaletini sağlama konularında müzakere yürüttüğü en önemli uluslararası platform haline geldi [3]. Bu toplantılarda alınan kararlar, ülkelerin karbon emisyonu hedeflerinden yenilenebilir enerji yatırımlarına kadar her şeyi şekillendirir [4].

30 Yılın Kilometre Taşları: COP Kararları

30 yıllık COP sürecinde alınan bazı kararlar, iklim diplomasisinin dönüm noktaları oldu:

Berlin Mandası (COP1, 1995): İklim değişikliğiyle mücadele için küresel müzakereleri başlatan ilk somut adım. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki farklı sorumlulukları tanıyan bir süreç başlatıldı [5].

Kyoto Protokolü (COP3, 1997): Gelişmiş ülkelere sera gazı emisyonlarını 2012'ye kadar ortalamada %5 azaltma yasal yükümlülüğü getiren ilk uluslararası anlaşma [5].

Kopenhag Mutabakatı (COP15, 2009): Gelişmiş ülkelerin, gelişmekte olan ülkelere iklim eylemi için yıllık 100 milyar dolar sağlama taahhüdü [5].

Cancun Anlaşmaları (COP16, 2010): Küresel ısınmanın sanayi öncesi seviyelere göre 2°C ile sınırlandırılması hedefini resmileştirdi [5].

Paris İklim Anlaşması (COP21, 2015): 196 ülke tarafından imzalanan bu anlaşma, küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlamayı hedefledi ve tüm ülkelerin emisyon azaltım planı (NDC) sunmasını zorunlu kıldı [5].

Küresel Durum Değerlendirmesi (GST) Mekanizması (COP21): Ülkelerin iklim hedeflerini düzenli olarak (5 yılda bir) gözden geçirerek hesap verebilirliği artırmayı amaçlayan mekanizma [5].

Küresel İmece (Global Mutirão) (COP30, 2025): Brezilya'nın ev sahipliğinde kabul edilen bu kapsamlı paket, teknik ilerlemeleri ve siyasi anlaşmaları bir araya getirdi [6].

Belém Sağlık Eylem Planı (COP30, 2025): İklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerini merkeze alan bir plan. 35'ten fazla kuruluş, bu planı desteklemek için 300 milyon dolar taahhüt etti [6].

COP30'da Neler Oldu?

Kasım 2025'te Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenen COP30, "Gerçeklerin COP'u" olarak adlandırılmıştı [7]. 56 binden fazla katılımcının yer aldığı zirvede [6], şu kararlar öne çıktı:

Uyum Finansmanı: Uyum finansmanının üç katına çıkarılması konusunda anlaşmaya varıldı. Yeni hedef, uyum finansmanını yılda 120 milyar dolara yükseltmek [6].

Adil Geçiş Mekanizması: Taraflar, yeni bir adil geçiş mekanizması bağlamında teknik yardım, kapasite geliştirme ve bilgi paylaşımını artırma konusunda anlaştı [6].

Tropikal Ormanlar için Finansman: Tropikal Ormanları Koruma Yatırım Fonu (TFFF) başlatıldı ve toplamda 7 milyar euro toplandı [6].

Yerli Halkların Katılımı: COP30, yerli halklardan katılımın en çok olduğu zirve olarak tarihe geçti [6].

Ancak COP30, bazı alanlarda beklentileri karşılayamadı. Fosil yakıtlardan çıkış konusunda bağlayıcı taahhütler anlaşılamazken, ormansızlaştırma konusunda da bağlayıcı bir anlaşmaya varılamadı [6]. Üstelik ülkelerin yalnızca 121'i yeni Ulusal Katkı Beyanlarını (NDC) sundu [6]. Heinrich Böll Stiftung'un değerlendirmesine göre COP30, "iklimi değil, siyasileri kurtaran uzlaşı" olarak nitelendirildi [7].

İklim Krizi: Giderek Ağırlaşan Tablo

Tüm bu diplomatik çabalar yaşanırken, gezegenin durumu giderek kötüleşiyor. 2025 yılı, kayıtların tutulmaya başlandığı 19. yüzyıl sonlarından bu yana en sıcak ikinci veya üçüncü yıl olarak tarihe geçti [8]. 2023-2025 üç yıllık ortalaması sanayi öncesi döneme göre yaklaşık 1,5°C seviyesinde seyrediyor. Berkeley Earth uzmanları, 2029 yılına gelindiğinde uzun vadeli ortalamanın kalıcı olarak 1,5°C eşiğini aşabileceğini öngörüyor [8]. Hatta bazı bilimsel değerlendirmeler, geçici olarak 1,5°C eşiğinin çoktan aşıldığını ve önümüzdeki yıllarda bu aşımın kalıcı hale geleceğini ortaya koyuyor.

Okyanusların Durumu: Okyanus ısı içeriği 2025'te rekor kırdı. Okyanuslar, saniyede neredeyse 10 Hiroşima bombasına eşdeğer enerjiyi emdi [8]. Bu durum, deniz sıcaklık dalgalarını şiddetlendirdi, mercan resifleri ve balıkçılık kaynakları büyük zarar gördü.

Emisyonlar: UNEP 2025 Emisyon Açığı Raporu'na göre, mevcut Ulusal Katkı Beyanları tamamen uygulansa bile dünya 2100 yılına kadar 2,3–2,5°C ısınmaya doğru ilerliyor [8]. 2025 yılında fosil yakıtlar ve arazi kullanımı değişikliğinden kaynaklanan küresel CO₂ emisyonları yaklaşık 42,2 milyar ton seviyesinde gerçekleşti [8].

Aşırı Hava Olayları: 2025 yılında sadece ABD'de aşırı hava olayları 115 milyar dolar maddi zarara yol açtı [8]. Kutuplardaki buz örtüsü rekor düşük seviyelere geriledi, deniz seviyesi yükselmesi hızlandı. Orman yangınları ve permafrost erimesi kuzey yarımküredeki karbon yutaklarını zayıflatıyor [8].

COP31: "Uygulama Zirvesi" Vizyonu

İşte tüm bu tablo ışığında, 9-20 Kasım 2026'da Antalya'da düzenlenecek COP31, hayati bir önem taşıyor. Türkiye, zirveye "Uygulama Zirvesi" vizyonuyla ev sahipliği yapacak [1]. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un ifadesiyle: "Maalesef sürekli konuşarak kararlar alıyoruz ama uygulama açığı çok fazla. Alınan kararlarla uygulama arasında bir uçurum var" [1].

COP31'de tarihi bir iş birliği modeli uygulanacak. Türkiye fiziksel ev sahibi ve COP31 Başkanı olurken, Avustralya "Müzakereler Başkanı" rolüyle görüşmeleri yönetecek [1]. Pre-COP etkinliği ise bir Pasifik ada ülkesinde düzenlenecek [1]. Bu model, iklim krizinden en çok etkilenen hassas bölgelerin sesine kulak verme amacını taşıyor.

Zirvenin Gündeminde Beklenen Başlıklar

Küresel Sera Gazı Emisyonlarının Azaltılması: Ülkelerin Ulusal Katkı Beyanları'nın güçlendirilmesi ve daha iddialı hedefler belirlenmesi [4].

İklim Finansmanı: Gelişmekte olan ülkeleri desteklemek için finansman mekanizmalarının güçlendirilmesi [4]. COP30'da 2035'e kadar yıllık 1,3 trilyon dolar iklim finansmanı mobilizasyonu hedefleniyor [7].

Kayıp ve Hasar Fonu: Özellikle iklim değişikliğinin etkilerinden en çok zarar gören ülkeler için fonun etkin işler hale getirilmesi [4].

Adil Geçiş: Fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçiş sürecinde işçilerin ve toplulukların desteklenmesi [4].

Türkiye'nin COP31 gündeminde ise beş öncelikli başlık bulunuyor [1]:

• Temiz enerji dönüşümü
• Metan azaltımı
• İklime dirençli şehirler
• İklim eylemi uygulama mekanizması
• Yeşil sanayileşme

Sonuç: Zaman Daralıyor

Tüm bu tablo, COP31'in ne kadar kritik bir dönemeç olduğunu gösteriyor. 30 yıllık müzakere sürecinde alınan kararlar, iklim diplomasisinin temellerini attı. COP30'da uyum finansmanının artırılması ve adil geçiş mekanizmaları gibi önemli adımlar atıldı. Ancak fosil yakıtlardan çıkış konusundaki eksiklikler ve yetersiz NDC'ler, daha fazla çaba gerektiğini ortaya koyuyor.

Bu arada iklim krizi hız kesmeden devam ediyor. 1,5°C eşiği geçici olarak aşılmış durumda ve önümüzdeki yıllarda bu aşımın kalıcı hale gelmesi bekleniyor [8]. Rekor sıcaklıklar, aşırı hava olayları, eriyen buzullar ve yükselen deniz seviyeleri, acil eylem çağrısı yapıyor. Artık sözden eyleme geçiş için çoktan geç kalındığı açıkça görülüyor. Bir gün bile zaman kaybına izin vermemek gerekiyor. Antalya'da yapılacak zirve, sadece diplomatik bir buluşma değil, aynı zamanda gezegenin geleceğini şekillendirecek kararların alınacağı kritik bir platform olacak.

Ancak unutulmamalıdır ki, bu kararlar alınırken bürokratik süreçlerin bilim insanlarına kulak verilerek yapılması zorunluluktur. İklim krizi, sadece karar arlıcıların tercihlerinin değil, bilimsel gerçeklerin yol göstericiliğinde çözülebilir. Dünya, sözden eyleme geçişin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini Kasım 2026'da Antalya'da görecek. Zaman daralıyor.

Saygılarımla,

Abdullah Çetin
Uzman Biyolog, Bitki Bilimci (Botanikçi)
→ Hakkımda