Abdullah Çetin
Abdullah Çetin

"Evrene, insana, kuruma ve doğaya bütünsel bakış"

sadece yaşamın öğrencisi...

Deepfake'lere Karşı Telif Hakkı: Küresel Bir Bakış

3 Ağustos 2026

Deepfake'lere Karşı Telif Hakkı: Küresel Bir Bakış

Üretken yapay zekâ, bir insanın yüzünü, sesini ve hareketlerini gerçeğe yakın biçimde taklit eden içerikler üretmeyi artık uzmanlık gerektirmeyen bir işlem hâline getirdi. Bu "deepfake" içerikler; rıza dışı cinsel materyalden siyasi manipülasyona, kimlik gaspından finansal dolandırıcılığa kadar geniş bir kötüye kullanım alanında karşımıza çıkıyor. Peki dünya buna nasıl karşılık veriyor? Cevap tek bir yasa değil, birbirinden oldukça farklı dört hukuki strateji: telif hukuku, ceza hukuku, federal mülkiyet hakkı ve şeffaflık/etiketleme yükümlülüğü. Bu yazıda, 2026 ortası itibarıyla dünyanın dört bir yanındaki bu yaklaşımları bir araya getiriyoruz.

Avrupa: Telif Hukukundan Ceza Hukukuna Geniş Bir Yelpaze

Avrupa'daki tablo tek bir çerçeveden ibaret değil, katmanlı yükümlülüklerden oluşuyor [1]. Danimarka, 26 Haziran 2025'te açıkladığı yasa taslağıyla en iddialı örneği sundu: Her bireye kendi yüzü, sesi ve bedeni üzerinde telif hakkına benzer bir koruma tanınmasını öneriyor [2]. Ancak bu, henüz test edilmemiş, izlenmeye değer bir öneri olarak değerlendiriliyor; nitekim erken seçim ilanı nedeniyle sürecin 2026 ortası itibarıyla nihai onayı hâlâ bekleniyor [1].

Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Haziran 2026'da yürürlüğe soktuğu 29(I)/2026 sayılı yasayla, rıza olmadan bir deepfake'in erişime açılmasını yasaklayan somut bir düzenleme getirdi. Ancak hukukçular, bu sessizliğin bir tehlike barındırdığını vurguluyor: Bir kişinin imajı bir kez mülkiyet konusu hâline getirilince, telif hukukundaki pazarlık dengesizlikleri de -bir sanatçının kendi sentetik performansına dair haklarını süresiz olarak devretmesi, bir mirasçının vefat etmiş bir ünlünün imajını onun hiç onaylamayacağı biçimlerde lisanslaması gibi- daha keskin biçimde geri dönüyor [3].

Fransa ve İtalya ise tam tersi bir yol izledi: Kimliği "telif konusu" olarak yeniden tanımlamak yerine, somut zararı hedef alan ceza hukuku araçlarını tercih ettiler. Fransa'nın 2024 tarihli SREN Yasası, Ceza Kanunu'nda rıza dışı deepfake'leri açıkça yasaklarken [1], İtalya rızası olmadan deepfake dağıtımına cezai sorumluluk getirdi [4]. Fransız savcılar 2026 başında büyük platformları rıza dışı yapay zekâ içeriği dağıtımı nedeniyle soruşturmaya açtı; ofis baskınları ve yönetici ifadeleri, platformların artık ölçek ve karmaşıklık gerekçesiyle hukukun üstünde olmadığının bir göstergesi oldu [5].

AB düzeyinde ise iki yatay araç devrede: Yapay Zekâ Yasası'nın 50. maddesi, gerçekçi bir deepfake üreten veya değiştiren sistem sağlayıcılarına içeriğin yapay zekâ ile üretildiğini açıkça belirtme zorunluluğu getiriyor; Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ise barındırma platformlarına, hukuka aykırı olduğu bildirilen içerikler için bir bildirim mekanizması kurma yükümlülüğü yüklüyor [6].

Amerika Birleşik Devletleri: Parçalı Bir Manzara

ABD'de deepfake kaynaklı kimlik istismarına karşı tek, bütünleşik bir federal çerçeve hâlâ yok; itibar hakları, mahremiyet iddiaları, haksız rekabet teorileri, haksız fiil hukuku ve platform politikaları arasında dağılmış bir eyalet hukuku mozaiği söz konusu [1]. Mayıs 2025'te yürürlüğe giren federal TAKE IT DOWN Yasası, rıza dışı cinsel içeriklerin (gerçek veya yapay zekâ üretimi) çevrim içi paylaşımını yasaklıyor; ancak kapsamı dar.

Daha geniş kapsamlı NO FAKES Yasası ise üç yıldır Kongre'de dördüncü kez gündemde. 20 Mayıs 2026'da yeniden sunulan bu tasarı, her bireye kendi sesinin ve görsel imajının yapay zekâ üretimi kopyaları üzerinde federal bir fikri mülkiyet hakkı tanıyor; bu hak kişi hayattayken devredilemez ama lisanslanabilir, ölümden sonra da geçerliliğini koruyor [7]. Tasarı, Google, YouTube, TikTok, Disney, OpenAI, IBM ve büyük müzik şirketleri dâhil 30'dan fazla kurumun desteğini topladı ve 18 Haziran 2026'da Senato Adalet Komitesi'nden oy birliğiyle geçti [8]. Bununla birlikte tasarının hâlâ Senato ve Meclis genel kurul oylamalarını geçmesi gerekiyor; GovTrack'in 2026 ortası tahminine göre yasalaşma olasılığı yüzde 27 civarında.

Eyalet düzeyinde ise Tennessee, 2024'te "ELVIS Yasası"nı (Ensuring Likeness, Voice and Image Security Act) kabul ederek her bireye adı, fotoğrafı, sesi veya imajı üzerinde açık bir mülkiyet hakkı tanıdı. Kaliforniya, Teksas, Virginia ve New York ise özellikle seçim dönemindeki deepfake'leri ve rıza dışı cinsel içerikleri hedefleyen, tazminat davasına imkân tanıyan yasalar çıkardı [9].

Birleşik Krallık

Birleşik Krallık, 2023 tarihli Çevrimiçi Güvenlik Yasası ile rıza dışı cinsel deepfake'lerin paylaşılmasını veya paylaşma tehdidini suç saydı. Haziran 2025'te kraliyet onayı alan Veri (Kullanım ve Erişim) Yasası'na yapılan bir değişiklikle de, rıza dışı cinsel deepfake içeriğinin yalnızca paylaşımı değil, üretimi de suç kapsamına alındı [10].

Asya-Pasifik: Etiketleme ve Ceza Hukuku Ekseni

Çin, üretken yapay zekâyı düzenleyen ilk ülke olarak öne çıkıyor: "Derin sentez" kuralları, gerçek kişilerin deepfake'leri için rıza ve kimlik doğrulaması şartı koşuyor, filigranlamayı zorunlu kılıyor ve ulusal ya da toplumsal çıkarlara zararlı görülen içerikleri yasaklıyor [4]. 2025 tarihli etiketleme tedbirleri ise Çin platformlarındaki tüm yapay zekâ üretimi metin, görüntü, ses ve videoya açık, makine tarafından okunabilir etiket zorunluluğu getirdi [9].

Güney Kore, 2024 değişiklikleriyle cinsel içerikli deepfake üretimini, paylaşımını, bulundurulmasını ve izlenmesini suç sayarken, "dağıtma niyeti" şartını da kaldırdı; ülke ayrıca Asya'nın ilk kapsamlı yapay zekâ yasasını devreye sokarak yüksek etkili yapay zekâ sistemleri için güvenlik ve şeffaflık yükümlülükleri getiriyor [9]. Hindistan'da 2025 tarihli BT Kuralları değişikliği, yapay zekâ üretimi içeriklerin etiketlenmesini ve kaldırılmasını zorunlu kılıyor; hükümler 20 Şubat 2026'dan itibaren yürürlükte [9]. Singapur ise 2024'te, 3 Mayıs 2025 seçimlerinden önce yürürlüğe giren bir düzenlemeyle seçim adaylarını taklit eden deepfake'lerin paylaşımını, öne çıkarılmasını ve yeniden paylaşımını yasakladı. Avustralya'da 2024 Ceza Kanunu değişikliği, rıza dışı cinsel içerikli materyalin -yapay zekâ üretimi olanlar dâhil- iletilmesini suç kapsamına aldı [9].

Ortak Zemin, Ayrışan Yollar

Bu karşılaştırmalı tablo, dört farklı hukuki felsefeyi ortaya koyuyor: (1) Danimarka ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin benimsediği telif/mülkiyet modeli, kimliği bir "eser" gibi ele alıyor; (2) Fransa, İtalya, Güney Kore ve Avustralya'nın tercih ettiği ceza hukuku modeli, somut zararı hedefliyor; (3) ABD'nin NO FAKES Yasası ile denediği federal fikri mülkiyet hakkı modeli, ikisi arasında bir köprü kuruyor; (4) Çin ve AB'nin öne çıkardığı şeffaflık/etiketleme modeli ise içeriği yasaklamak yerine görünür kılmayı hedefliyor.

Amsterdam Üniversitesi Bilgi Hukuku Enstitüsü'nden P. Bernt Hugenholtz, telif hukukunun temel işlevinin içeriğin kullanımını engellemek değil, kullanım haklarının ticari değişimini kolaylaştırmak olduğunu hatırlatarak, telif temelli modellerin kişinin dijital kimliğini bir sömürü kaynağına dönüştürme riski taşıdığını savunuyor; ona göre medeni hukuk sistemlerinde imaj hakları, GDPR, haksız fiil ve haksız rekabet hukuku zaten geniş bir çözüm sunuyor, asıl sorun mevzuat eksikliği değil uygulama zafiyeti [11]. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi örneğindeki hukukçular da benzer bir uyarıda bulunuyor: Kimlik bir kez "mülk" hâline gelince, güçlü tarafın (stüdyo, marka, işveren) zayıf tarafa (henüz tanınmamış bir sanatçı, bir çalışan) dayattığı sözleşmesel dengesizlikler kaçınılmaz hâle geliyor [3].

Bir Öneri: Yasaktan Tasarıma Geçiş

İncelediğimiz dört model de (telif, ceza hukuku, federal IP hakkı, etiketleme) ortak bir zayıflığı paylaşıyor: Hepsi soruna kötüye kullanım gerçekleştikten sonra devreye giriyor — kaldırım talep edilir, tazminat istenir, ceza uygulanır. Oysa sorunun önemli bir kısmı, daha kaynağında, yani "insan yüzüne" duyulan ihtiyacın nasıl karşılandığı noktasında azaltılabilir.

2019'da Philip Wang'in NVIDIA'nın StyleGAN modelini kullanarak geliştirdiği thispersondoesnotexist.com, bunun somut bir örneği. Site, her ziyarette hiçbir gerçek insana ait olmayan, tamamen yapay zekâ tarafından sıfırdan üretilmiş bir yüz gösteriyor [13]. Buradaki kritik ayrım şu: Stok fotoğraf, reklam görseli, kullanıcı arayüzü tasarımı, eğitim verisi veya örnek profil gibi pek çok bağlamda, kullanılan yüzün belirli, gerçek bir kişiye ait olması gerekmiyor. Teknoloji, kimseye zarar vermeyen, tamamen sentetik ama gerçekçi yüzler üretebiliyor durumda.

Buradan hareketle iki somut öneri çıkarılabilir:

  • Talebi kaynağında azaltmak: Politika yapıcılar ve endüstri, deepfake'i yalnızca yasaklayıp cezalandırmak yerine, gerçek kişi görüntüsüne ihtiyaç duyulmayan her bağlamda (stok görsel pazarları, reklamcılık, mockup ve prototip çalışmaları, sahte hesap/dolandırıcılık riski taşıyan alanlar) sentetik, var olmayan yüzlerin kullanımını teşvik edebilir, hatta bazı sektörlerde standart hâline getirebilir. Bu, "yasakla önle" yaklaşımından "tasarımla önle" yaklaşımına geçiş anlamına gelir; sorunu ortaya çıktıktan sonra değil, ortaya çıkmadan önce ele alır.
  • Rızayı sistemin merkezine yerleştirmek: Bireylerin kendi gerçek yüzünün, sesinin veya bedeninin yapay zekâ sistemlerinde (eğitim verisi, sentez, reklam, dijital ikiz üretimi vb.) kullanılıp kullanılmayacağına dair açık ve aktif bir onay (opt-in) mekanizmasına sahip olması bir tercih değil, bir tasarım zorunluluğu olarak ele alınmalı. Bugünkü düzenlemelerin çoğu "izinsiz kullanılırsa ne olur" sorusuna yasal bir yanıt sunuyor; oysa asıl ihtiyaç, "kullanılmadan önce açık rıza var mı" sorusunu sistemin başlangıç noktasına taşımak.

Bu iki adım bir araya geldiğinde, deepfake meselesi yalnızca bir ceza veya tazminat meselesi olmaktan çıkıp, daha çok tasarım aşamasında önlenen bir mesele hâline gelebilir.

Sonuç: Tek Bir Küresel Yasa Yok, Katmanlı Bir Yama Var

2026 ortası itibarıyla tek bir "küresel deepfake yasası" aramak yanlış bir beklenti; bunun yerine mahremiyet, hakaret, dolandırıcılık ve telif hukuku gibi genel çerçevelerin üzerine binen, ülkeden ülkeye değişen hedefe yönelik düzenlemeler görüyoruz [9]. İçerik üreticileri, platformlar ve kurumlar için bu, tek bir kural setini değil, örtüşen katmanları takip etmek anlamına geliyor. (Uzaya gelince: Yörüngede henüz bir deepfake yasası yok — ama Dünya'daki tempo böyle sürerse, o günün de uzak olmadığını söyleyebiliriz.)

Kaynakça

“Genel kaynak” olarak işaretlenen yayınlar metinde belirli bir cümleye atıfla değil, konunun genel arka planı için kullanılmıştır.

  • [1] Harris Sliwoski LLP (2026). Deepfakes, Voice Cloning, and AI Impersonation: The Global Rules Are Already Here, and They Don't Agree. harris-sliwoski.com
  • [2] Bryant, M. (2025, 27 Haziran). Denmark to tackle deepfakes by giving people copyright to their own features. The Guardian. theguardian.com
  • [3] Kluwer Copyright Blog (2026). Identity in the Age of Synthetic Doubles: Cyprus adopts new copyright provisions on deepfakes. legalblogs.wolterskluwer.com
  • [4] International Bar Association (2025). Deepfakes – can the AI Act protect Europe? ibanet.org
  • [5] Agility PR Solutions (2026). AI deepfakes in 2026: Worldwide legal actions and crackdowns. agilitypr.com
  • [6] Dennemeyer (2026). A new sense of self: Denmark's copyright amendment against deepfakes. dennemeyer.com
  • [7] Manatt, Phelps & Phillips, LLP (2026). Congress Reintroduces the NO FAKES Act: What's New in the 2026 Bill. manatt.com
  • [8] Holland & Knight (2026). Senate Committee Advances Bill to Protect Name, Image, Likeness and Voice Against Unauthorized AI Use. hklaw.com
  • [9] Resemble AI (2026). Deepfake Laws and Regulations by Country. resemble.ai; Art and Media Law (2026). Deepfake Law for Creators in 2026. artandmedialaw.com
  • [10] Lexology (2025). Denmark's groundbreaking law on persona rights to combat AI deepfakes. lexology.com
  • [11] Hugenholtz, P. B. (2025, 6 Ağustos). Deepfake Bills in Denmark and the Netherlands: Right idea, wrong legal framework. Kluwer Copyright Blog. legalblogs.wolterskluwer.com
  • [12] Ondato (2026). Deepfake Laws Explained: Global Regulations and Legal Risks. ondato.com (genel kaynak)
  • [13] This Person Does Not Exist (2021). ThisPersonDoesNotExist: History and Areas of Application. this-person-does-not-exist.com

📌 Telif Hakkı ve Özgünlük Bildirimi: Bu yazıdaki "Bir Öneri: Yasaktan Tasarıma Geçiş" başlığı altında sunulan değerlendirme, sentez ve öneriler (talebin kaynağında azaltılması ve rızanın tasarım zorunluluğu hâline getirilmesi önerileri dâhil) kaynakçada listelenen hiçbir kaynakta yer almayan, yazara ait özgün bir fikri katkıdır. Metnin geri kalanı, belirtilen kaynaklardan derlenen karşılaştırmalı bir hukuki durum tespitidir; ancak bu özgün öneri kısmı dahil olmak üzere yazının bütünü, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında eser olarak korunmaktadır.

Bu içerik; Bern Sözleşmesi (Edebiyat ve Sanat Eserlerinin Korunmasına İlişkin Bern Sözleşmesi), Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı Telif Hakları Antlaşması (WIPO Copyright Treaty) ve Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması (TRIPS) kapsamındaki uluslararası korumadan da yararlanmaktadır. Yazarın açık ve yazılı izni olmaksızın, bu yazının tamamı veya bir kısmı -özellikle özgün öneri ve sentez içeren bölümler- başka bir mecrada çoğaltılamaz, kopyalanamaz, yapay zekâ modellerinin eğitim verisi olarak kullanılamaz veya kaynak gösterilmeden alıntılanamaz. İzin talepleri için: abdullah-cetin.com üzerinden iletişime geçilebilir.

Abdullah Çetin
Abdullah Çetin Uzman Biyolog · Fen Bilimleri Öğretmeni · 20+ yıl deneyim

Botanik, ekoloji ve bütünsel eğitim alanlarında araştırmacı ve danışman. Antalya merkezli çalışmalarıyla doğa, bilim ve eğitimi buluşturuyor.

Hakkımda →

Bu yazıyı paylaş:

📌 Bu çalışmayı referans olarak göstermek için:

Bu yazı Abdullah Çetin tarafından hazırlanmıştır. Referans gösterilerek paylaşılabilir. Ticari amaçla kullanılamaz.

← Koçluk & Kişisel Gelişim Kategorisine Dön

🤝 Bu konuda destek mi arıyorsunuz?

Bu yazının konusuyla ilgili bireysel ve kurumsal hizmetlerimi inceleyebilir, hemen randevu alabilirsiniz.

🔬 Bilimsel ve Teknolojik Hizmetler📅 Randevu Al💬 WhatsApp

📚 İlgili Yazılar

📖 Bütünsel Eğitim ve Danışmanlık Yaklaşımı 📖 Proje Döngüsü Yönetimi 📖 Bilimsel Araştırma Yöntemleri
📩 E-posta Bülteni:

Blog yazılarından, yeni hizmetlerden haberdar olun.

🍪 Bu site, deneyiminizi geliştirmek için Google Analytics çerezleri kullanmaktadır. Ayrıntılar için Gizlilik Politikası'nı inceleyebilirsiniz.