İklim Bulmacası (Climate Fresk) Nedir?

İklim değişikliği, gezegenimizin karşı karşıya olduğu en karmaşık ve acil sorunlardan biridir. Peki, bu karmaşıklığı anlamak ve başkalarına anlatmak mümkün mü? İşte tam bu noktada İklim Bulmacası (Climate Fresk) devreye giriyor: IPCC raporlarını kartlarla, 3 saatte, herkesin anlayabileceği bir dile çeviren küresel bir farkındalık hareketi.

İklim Bulmacası Nedir?

İklim Bulmacası (Climate Fresk) Nedir? 170 Ülkede 2.3 Milyon Kişiye Ulaşan Farkındalık Hareketi: İklim Bulmacası, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporları temel alınarak geliştirilmiş bir atölye çalışmasıdır. Yetişkin atölyelerinde 42 kart kullanılırken, çocuklar ve gençler için özel olarak uyarlanmış versiyonlar bulunmaktadır. Çocuk versiyonunda kart sayısı azaltılmakta ve içerik yaş grubuna uygun şekilde basitleştirilmektedir.

Katılımcılar gruplar halinde iklim değişikliğinin nedenlerini, sebepten sonuca doğru sıralayarak küresel sorunun bilimsel temelini kavrarlar. Atölyenin temel amacı, katılımcılarda iklim değişikliği konusunda derin bir farkındalık oluşturmak ve bu farkındalığı bireysel ve kolektif eyleme dönüştürmektir [1].

İklim Bulmacasının Bilimsel Temeli

İklim Bulmacası'nın en güçlü yanı, tamamen bilimsel verilere dayanmasıdır. Atölyede kullanılan tüm kartlar, IPCC raporlarından elde edilen güncel ve doğrulanmış bilimsel verileri içerir. Bu sayede katılımcılar, iklim değişikliği konusunda siyasi veya ideolojik bir yorumdan bağımsız, salt bilimsel gerçeklerle karşılaşırlar.

IPCC raporları, hükümetlerin iklim politikalarını şekillendiren en yetkin bilimsel kaynaklardır [6]. İklim Bulmacası, bu karmaşık raporları anlaşılır kılarak bilimsel okuryazarlığı artırmayı hedefler [5].

İklim Bulmacasının Kökeni ve Küresel Yayılımı

İklim Bulmacası, 2015 yılında Fransa'da ortaya çıkmıştır. Fransız bilim insanı ve eğitimci Cédric Ringenbach tarafından geliştirilen bu araç, IPCC raporlarının bilimsel verilerini herkesin anlayabileceği, etkileşimli bir forma dönüştürmeyi hedeflemiştir. 2018 yılında ise Fransa merkezli kâr amacı gütmeyen bir dernek olarak yapılandırılmıştır [1].

Bugün itibarıyla İklim Bulmacası:

• Fransa (doğduğu ülke, en yaygın olduğu yer)
• 170'ten fazla ülkede (tüm kıtalarda)
• 45'ten fazla dilde
• 2,3 milyonun üzerinde katılımcıya
• 100.000'den fazla eğitimli kolaylaştırıcı ile

ulaşmış durumdadır [1][7].

Dünyada İklim Bulmacası:

• Avrupa'da: Birleşik Krallık (King's College London gibi üniversitelerde düzenli atölyeler [3]), Almanya, İspanya, İtalya, Belçika, İsviçre, Portekiz, Hollanda, İsveç, Norveç, Danimarka, Finlandiya, Polonya, Çekya, Macaristan, Yunanistan
• Amerika Kıtası'nda: ABD, Kanada, Brezilya, Arjantin, Meksika, Şili, Kolombiya, Peru
• Asya'da: Japonya, Güney Kore, Hindistan, Endonezya, Tayland, Vietnam, Malezya, Singapur, Filipinler
• Afrika'da: Fas, Tunus, Cezayir, Senegal, Fildişi Sahili, Kamerun, Kenya, Güney Afrika Cumhuriyeti
• Okyanusya'da: Avustralya ve Yeni Zelanda

Bu rakamlar, aracın ne denli etkili ve ölçeklenebilir bir eğitim modeli olduğunu göstermektedir [1][8].

İklim Bulmacası Kolaylaştırıcısı Kimdir?

İklim Bulmacası kolaylaştırıcısı, atölye çalışmalarını yöneten, katılımcılara rehberlik eden kişidir. Kolaylaştırıcılar, katılımcıların kartlar arasındaki bağlantıları keşfetmelerine yardımcı olur ve tartışmaları yönlendirir. Kolaylaştırıcı, bir "uzman" veya "öğretmen" değil, süreci kolaylaştıran bir rehberdir. Bu sayede katılımcılar, kendi akıl yürütmeleriyle iklim sisteminin işleyişini keşfeder ve öğrenme sürecine aktif olarak katılır [1].

Kolaylaştırıcı olmak için:

1. Önce bir atölyeye katılarak deneyimlemek,
2. Ardından dernek tarafından düzenlenen 3 saatlik kolaylaştırıcı eğitimini tamamlamak,
3. Ve bir atölyeyi deneyimli bir kolaylaştırıcı gözetiminde yönetmek

yeterlidir. İklim bilimci olmak gerekmez; istekli ve açık fikirli herkes kolaylaştırıcı olabilir [1]. King's College London gibi üniversitelerde tamamlanan atölyeler sonrasında katılımcılar, kolaylaştırıcı eğitimine katılma ve dijital sertifika alma imkanına sahiptir [3].

Kuşak Sistemi Nedir?

İklim Bulmacası topluluğunda, kolaylaştırıcıların deneyim ve sorumluluk seviyelerini belirten bir kuşak sistemi bulunur:

• Beyaz Kuşak: Temel eğitimi tamamlamış, atölye yönetmeye yetkili kolaylaştırıcılar.
• Mavi Kuşak: Deneyimli kolaylaştırıcıların, yeni kolaylaştırıcılar yetiştirmesini sağlayan eğitici seviyesi. Mavi kuşak olmak için belirli sayıda atölye yönetmiş ve ek bir eğitim almış olmak gerekir.

İleri düzey uzmanlaşma veya organizasyonel roller için farklı renkler ülkeden ülkeye değişiklik gösterebilir [1].

İklim Bulmacası Atölye Çalışması Nasıl İlerler?

İklim Bulmacası atölyesi, toplamda yaklaşık 3 saat süren ve bir kolaylaştırıcı eşliğinde 7-14 kişilik küçük gruplarla yürütülen bir süreçtir [4]. Dört ana bölümden oluşur:

1. Anlama (Understanding): Katılımcılar gruplar halinde kartları, insan faaliyetlerinden başlayarak iklim değişikliğinin fiziksel etkilerine doğru (sebepten sonuca) sıralar. Bu aşama, sistemik düşünmeyi harekete geçirir [1].
2. Yaratıcılık ve Özet (Creativity & Summary): Kartlar doğru sıralandıktan sonra, katılımcılar bağlantıları çizerek, başlıklar ve görseller ekleyerek ortak bir poster oluşturur. Bu, öğrenilenleri içselleştirmeyi ve yaratıcılığı teşvik eder.
3. Duygular (Emotions): Katılımcılar, öğrendikleri bilgiler karşısında hissettikleri duyguları (kaygı, umut, çaresizlik, motivasyon vb.) paylaşır. Bu, konunun duygusal boyutuyla yüzleşmek için önemli bir adımdır.
4. Çözüm Tartışması (Discussion): Son bölümde katılımcılar, öğrendikleri bilgiler ışığında bireysel ve kolektif çözümleri tartışır ve kendi eylem planlarını oluşturur [1].

Atölye sonunda katılımcılar, tamamladıkları eğitimi belgeleyen dijital bir rozet ve sertifika alırlar [4].

İklim Bulmacasının Yararları: Farkındalıktan Eyleme

İklim Bulmacasının en büyük gücü, soyut bilimsel verileri somut ve kişisel bir deneyime dönüştürmesidir. Katılımcılar:

• İklim değişikliğinin sadece bir çevre sorunu değil, sistemik bir kriz olduğunu kavrar [1].
• Neden-sonuç ilişkilerini görselleştirerek bilimsel okuryazarlıklarını artırır.
• Diğer katılımcılarla birlikte öğrenmenin verdiği güçlü bir bağ ve aidiyet duygusu hisseder.
• Atölye sonunda umutsuzluk yerine harekete geçme motivasyonu ile ayrılır.
• Kendi yaşamlarında uygulayabilecekleri somut ve kişiselleştirilmiş eylem adımları belirler [8].

Katılımcılar, atölye deneyimini "etkileyici, etkili ve güçlü bir öğrenme yöntemi" olarak tanımlamaktadır [3]. İklim Bulmacası, farkındalık yaratmanın ötesine geçerek, bireyleri ve kurumları iklim kriziyle mücadelede aktif birer aktöre dönüştüren bir araçtır [8].

İklim Bulmacası Türkiye'de ve Dünyada

İklim Bulmacası, Türkiye'de giderek yaygınlaşan bir farkındalık hareketidir. İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve diğer birçok şehirde düzenli olarak atölyeler ve kolaylaştırıcı eğitimleri gerçekleştirilmektedir. Yerel inisiyatifler ve gönüllü kolaylaştırıcılar sayesinde, iklim okuryazarlığı her geçen gün daha fazla kişiye ulaşmaktadır [2].

Dünyanın dört bir yanında, farklı kültürlerden ve sektörlerden insanlar İklim Bulmacası aracılığıyla iklim krizini anlamakta ve çözüm üretmektedir. Şirketlerden üniversitelere, sivil toplum kuruluşlarından yerel yönetimlere kadar pek çok kurum, bu aracı eğitim ve farkındalık programlarının bir parçası haline getirmektedir [3]. King's College London gibi prestijli üniversiteler, düzenledikleri atölyelerle öğrenci ve personelin iklim konusunda bilinçlenmesine katkı sağlamaktadır [3].

Halka açık atölyeler, her ülkede gönüllü kolaylaştırıcılar tarafından organize edilmekte olup, katılımcılar yüz yüze veya çevrimiçi olarak bu atölyelere dahil olabilmektedir [4].

Sonuç

İklim Bulmacası kolaylaştırıcılığı, iklim değişikliği konusunda derin ve kalıcı bir farkındalık yaratmak için kullanılan en etkili araçlardan biridir. Fransa'da doğan bu hareket, bugün 170'ten fazla ülkede, farklı dillerde, farklı kültürlerde milyonlarca insana ulaşmaktadır [1][7]. IPCC raporlarına dayanan bilimsel içeriği, katılımcı merkezli interaktif metodu ve küresel ölçekte kanıtlanmış başarısıyla, bireylerin ve kurumların iklim kriziyle mücadelede bilgiden eyleme geçmesini sağlamaktadır [8].

Siz de okulunuzda, şirketinizde, kurumunuzda sürdürülebilirlik temelinde iklim değişikliği farkındalığı oluşturmak ve güçlendirmek istiyorsanız, iklim bulmacası atölyesine katılmak için benimle iletişime geçebilirsiniz.

Saygılarımla,

Abdullah Çetin
İklim Bulmacası Kolaylaştırıcısı
→ Hakkımda