Abdullah Çetin
Abdullah Çetin

"Evrene, insana, kuruma ve doğaya bütünsel bakış"

sadece yaşamın öğrencisi...

Trabzon'un Endemik Bitkileri

16 Mayıs 2026

Trabzon'un Endemik Bitkileri

Doğu Karadeniz'in en yeşil köşelerinden birinde, Zigana Dağları'nın sisli zirvelerinden Karadeniz'in mavi sularına uzanan Trabzon, yalnızca kemençesiyle, horonuyla, hamsisiyle değil; kendine özgü bitkileriyle de Anadolu'nun en özel coğrafyalarından biridir. Uzungöl'ün kıyılarında açan çiçekler, Maçka'nın Altındere Vadisi'nde kayaların arasında hayata tutunan endemikler, Çaykara'nın yaylalarında rüzgârla dans eden çançiçekleri... Trabzon, her adımda farklı bir sürpriz sunar.

Bu yazıda, Trabzon sınırları içinde yayılış gösteren, dünyada başka hiçbir yerde olmayan endemik bitkilerin izinde ilerleyeceğiz. Zigana Dağları'ndan Uzungöl'e, Maçka'dan Çaykara'ya, Altındere Vadisi'nden Karadeniz kıyılarına uzanan bu yolculukta, her bir bitki bu toprakların binlerce yıllık hafızasını taşır.

Bir İlin Floristik Kimliği

Trabzon, Karadeniz Bölgesi'nin doğusunda, Avrupa-Sibirya fitocoğrafik bölgesinin Öksin (Karadeniz) alt bölgesinde yer alır. Zigana Dağları, Maçka, Çaykara, Uzungöl ve Altındere Vadisi, ilin en önemli bitki alanlarıdır. Bu coğrafya, yüksek yağışı ve nemli iklimiyle kendine özgü bir floraya sahiptir.

Trabzon'da bugüne kadar yapılan bilimsel çalışmalarda 80 endemik bitki taksonu tespit edilmiştir [1]. Daha önceki çalışmalarda hem Trabzon hem de Trabzon dışındaki diğer illerde de yayılış gösteren türlerin de dahil edildiği geniş bir değerlendirmede 138 endemik takson tespit edilmiştir [2].

Zigana Dağları, ilin en önemli endemik merkezidir. Bu dağlarda yapılan araştırmalarda birçok endemik takson belirlenmiştir.

Trabzon'un Endemik Hazineleri

Huş Yapraklı Çançiçeği – Campanula betulifolia

Familya: Çançiçeğigiller (Campanulaceae)
Adını, yapraklarının huş ağacının yapraklarına benzemesinden alır. Trabzon'un yüksek kesimlerinde, kayalık yamaçlarda, Zigana Dağları'nın zirveye yakın noktalarında açar. Mor çanları, rüzgârda sallanırken size "dur biraz, dinle" der gibidir. Dünyada başka yerde yok.

Troeger Çanı – Campanula troegerae

Familya: Çançiçeğigiller (Campanulaceae)
Kayalık yamaçlarda, rüzgârın en sert estiği yerlerde açar. Mor çanları sallanırken sanki geçmişten gelen bir haber taşır. Onu ilk kez toplayan botanikçi Troeger'in adıyla anılır. Tehlikede (EN) kategorisinde olan bu tür, onu görmek için daha dikkatli olmayı gerektirir [1].

Trabzon Kanaryaotu – Senecio trapezuntinus

Familya: Papatyagiller (Asteraceae)
Adını Trabzon'dan alır. Kentin yüksek kesimlerinde, kayalık yamaçlarda, nemli çayırlarda açar. Sarı çiçekleri, dağın gri yüzüne inat bir güneş ışığı gibidir. Adını taşıdığı kent gibi, o da bu topraklara sıkı sıkıya bağlıdır.

Trabzon Emzikotu – Onosma trapezunteum

Familya: Hodangiller (Boraginaceae)
Adını Trabzon'dan alır. Kentin kayalık yamaçlarında, step alanlarında açar. Sarı çiçekleri, kayaların arasında bir güneş ışığı gibi parlar. Onu görmek için eğilip bakmak, dikenlerine aldırmamak gerekir.

Trabzon Sığırkuyruğu – Verbascum varians var. trapezunticum

Familya: Sığırkuyruğugiller (Scrophulariaceae)
Adını Trabzon'dan alır. Kentin yüksek kesimlerinde, yol kenarlarında, kayalık yamaçlarda boy gösterir. Sarı çiçekleri, yaz ortasında dağın gri yüzünü altın rengine boyar. Onu görmek için yazın tam ortasını beklemek, dağın zirvesine tırmanmak gerekir.

Küçük Siklamen – Cyclamen parviflorum

Familya: Çuhaçiçeğigiller (Primulaceae)
Trabzon'un yaylalarında, orman altlarında, nemli kayalık yamaçlarda yetişir. Küçük pembe çiçekleri, kar altından uyanır. Yaprakları kalp şeklindedir. Onu görmek için kış sonunu beklemek, toprağın uyandığı anı yakalamak gerekir.

Browicz Huşu – Betula browiczana

Familya: Huşgiller (Betulaceae)
Adını, Polonyalı botanikçi Kazimierz Browicz'ten alır. Zigana Dağları'nın yüksek kesimlerinde, 1500-2000 metreler arasında yetişir. Beyaz gövdeleri, dağın yeşili arasında bir ışık gibidir. Onu görmek için Zigana'ya tırmanmak, sisin içinde yürümek gerekir.

Kirpikli Zambak – Lilium ciliatum

Familya: Zambakgiller (Liliaceae)
Adını, yapraklarının kenarındaki kirpiksi tüylerden alır. Trabzon'un yüksek kesimlerinde, orman açıklıklarında, nemli çayırlarda açar. Sarı-turuncu çiçekleri, yaz ortasında dağı süsler. Onu görmek için yazın tam ortasını beklemek, güneşin altında yürümek gerekir.

Trabzon Fındık Otu – Alchemilla trabzonica

Familya: Gülgiller (Rosaceae)
Adını Trabzon'dan alır. Zigana Dağları'nın yüksek kesimlerinde, nemli çayırlarda yetişir. Küçük sarı çiçekleri, fark edilmesi zordur. Fındık yapraklarını andıran yapraklarıyla, adını bu benzerlikten alır. O kadar gösterişsizdir ki, fark etmeden geçip gidebilirsiniz. Ama o, orada, binlerce yıldır aynı toprağa tutunmuş, sessizce bekler.

Zigana Fındık Otu – Alchemilla ziganadagensis

Familya: Gülgiller (Rosaceae)
Adını Zigana Dağı'ndan alır. Zigana'nın zirveye yakın noktalarında, nemli çayırlarda yetişir. Küçük sarı çiçekleri, dağın gri yüzüne inat birer ışık gibi parlar. Fındık yapraklarını andıran yapraklarıyla, Zigana'nın eteklerinde sessizce açar. Onu görmek için Zigana'nın zirvesine tırmanmak, bulutların altında yürümek gerekir.

Furse Evyaprağı – Sempervivum furseorum

Familya: Damkoruğugiller (Crassulaceae)
Adını, İngiliz botanikçi Paul Furse'den alır. Trabzon'un kayalık yamaçlarında, taşların arasında yetişir. Etli yaprakları rozet şeklinde açar, sarı çiçekleriyle yazın fark edilir. Adı "her zaman canlı" anlamına gelir; gerçekten de zor şartlarda bile yaşar.

Crocus aerius

Familya: Süsengiller (Iridaceae)
Trabzon'un yüksek kesimlerinde, sonbaharda açar. Mor çiçekleri, toprak henüz soğumamışken belirir. Onu görmek için eğilmek, belki de onu gören son insanlardan biri olmayı göze almak gerekir.

Tehditler ve Riskler

Trabzon'un endemik bitkileri, birçok tehditle karşı karşıyadır. Turizm baskısı, özellikle Uzungöl ve yaylalarda artan yapılaşma, doğal habitatları daraltmaktadır. Orman yangınları, özellikle yaz aylarında risk oluşturmaktadır. Aşırı otlatma, yaylalarda endemik türlerin genç sürgünlerini yok etmektedir. İklim değişikliği ise yüksek dağ ekosistemlerinde yaşayan türleri köşeye sıkıştırmaktadır.

Tüm bu tehditlerin yanında, son yıllarda sıkça duyduğumuz bir başka tehlike daha var: Endemik bitkilerin ekoturizmde değerlendirilmesi fikri. Oysa dünyada başka hiçbir yerde olmayan bu bitkilerimizi, "turizme kazandıralım" derken farkında olmadan yok edebiliriz. Bir bitkinin değeri, ona bakıp duyduğumuz hayranlıkta, onun varlığına duyduğumuz saygıdadır; ondan para kazanmakta değil.

Korumak: Bir Bilinç Meselesi

  • Zigana Dağları'nda yürürken, yol kenarında gördüğünüz o mor çançiçeğinin dünyada sadece orada olduğunu unutmayın. Onu koparmak, Zigana'nın bir parçasını koparmaktır.
  • Gördüğünüz endemik bir türün yerini sosyal medyada paylaşmayın. İyi niyetle yapılan paylaşımlar bile biyokaçakçılara adres tarif eder.
  • Yaylalarda aşırı otlatmayın. Bir Huş Yapraklı Çançiçeği'ni sökmek, onunla birlikte binlerce yıllık bir mirası da sökmektir.
  • Doğada gördüğünüz bir bitkiyi koparanı uyarın, gerekirse yetkililere bildirin.
  • Uzungöl'de patikalardan ayrılmayın. Bir Küçük Siklamen'i ezmek, onunla birlikte gölün kıyısındaki sessizliği de ezmektir.

Trabzon'un Zigana Dağları, Uzungöl'ü, Maçka'sı, Çaykara'sı, Altındere Vadisi... Bu toprakların her bir karışında, binlerce yıllık bir sessizlik, binlerce yıllık bir direniş var. Ve bu direnişin en güzel örnekleri, işte bu topraklarda açan çiçekler.

Kaynaklar

  1. TUBİVES (2026). Trabzon Endemik Bitkileri. http://194.27.225.161/yasin/tubives/index.php?sayfa=210&name=61&endemik=1
  2. Genç, H., & Çetin, A. (2013). Endemism and Endemic Plants of Turkey. In A. Öztürk & S. Karayılanoğlu (Eds.), Science and Education At the Beginning of the 21. Century in Turkey (pp. 55-79). Sofia: Universitetsko Izdatelstvo Kliment Ohridski. https://abdullah-cetin.com/akademik.html
  3. Bizim Bitkiler (2026). Türkiye Bitkileri Listesi. https://bizimbitkiler.org.tr
  4. Davis, P.H. (ed.) (1965-1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Saygılarımla,

Abdullah Çetin
→ Hakkımda

Abdullah Çetin
Abdullah Çetin Uzman Biyolog · Fen Bilimleri Öğretmeni · 20+ yıl deneyim

Botanik, ekoloji ve bütünsel eğitim alanlarında araştırmacı ve danışman. Antalya merkezli çalışmalarıyla doğa, bilim ve eğitimi buluşturuyor.

Hakkımda →

Bu yazıyı paylaş:

📌 Bu çalışmayı referans olarak göstermek için:

Bu yazı Abdullah Çetin tarafından hazırlanmıştır. Referans gösterilerek paylaşılabilir. Ticari amaçla kullanılamaz.

← Koçluk & Kişisel Gelişim Kategorisine Dön

🤝 Bu konuda destek mi arıyorsunuz?

Bu yazının konusuyla ilgili bireysel ve kurumsal hizmetlerimi inceleyebilir, hemen randevu alabilirsiniz.

🌸 Flora Turizmi ve Doğa Gezileri🌿 Botanik ve Biyoloji📅 Randevu Al💬 WhatsApp

📚 İlgili Yazılar

📖 Bütünsel Eğitim ve Danışmanlık Yaklaşımı 📖 Proje Döngüsü Yönetimi 📖 Bilimsel Araştırma Yöntemleri
📩 E-posta Bülteni:

Blog yazılarından, yeni hizmetlerden haberdar olun.

🍪 Bu site, deneyiminizi geliştirmek için Google Analytics çerezleri kullanmaktadır. Ayrıntılar için Gizlilik Politikası'nı inceleyebilirsiniz.