TÜBİTAK Projesi Yazarken En Çok Yapılan 5 Hata

Proje koordinatörü olarak yıllardır TÜBİTAK çağrılarını takip ediyor, projeler yazıyor ve değerlendirme süreçlerini yakından gözlemliyorum. Gerek yürüttüğüm projelerde gerekse hakemlik ve panelistlik deneyimlerimde, en başarılı fikirlerin bile bazı basit hatalar yüzünden destek alamadığına defalarca tanık oldum. Bu yazıda, TÜBİTAK'a proje sunarken en sık karşılaşılan 5 hatayı, resmî kaynaklar ve sahadan edindiğim deneyimler ışığında ele alacağım.

1. Ar‑Ge Niteliğinin Yetersiz Olması

TÜBİTAK bir teknoloji kurumudur, yatırım bankası değil. Projelerin reddedilme nedenleri arasında ilk sırada, önerilen çalışmanın yeterli Ar‑Ge bileşeni içermemesi gelir. Sadece makine‑teçhizat alımı, rutin üretim veya mevcut bir sistemin tekrarı niteliğindeki projeler destek kapsamına alınmaz [1].

Sık yapılan hata: "Yeni bir CNC tezgâhı alarak üretim kapasitemizi artıracağız" şeklindeki projeler, Ar‑Ge niteliği taşımadığı için doğrudan reddedilir. Oysa aynı tezgâh için "Mevcut CNC tezgâhının işleme algoritmasını değiştirerek %20 enerji tasarrufu sağlayan yeni bir kesim tekniği geliştireceğiz" dendiğinde, proje Ar‑Ge kapsamına girer.

Projenizin özgün değer bölümü, TÜBİTAK panellerinde en kritik başlıktır. Eğer projenin özgün değeri yeterli görülmezse, panelden geçer not alma şansı neredeyse yoktur. Bu bölümü madde madde yazarak hakemlerin kafasında hiçbir tereddüt bırakmamak gerekir.

2. Yöntemin Yetersiz Tanımlanması

Proje önerisinde "ne yapacağınız" kadar "nasıl yapacağınız" da ayrıntılı biçimde açıklanmalıdır. Yöntem kısmı, projenin uygulanabilirliğini gösteren en önemli bölümdür [2]. Ön inceleme aşamasında başvuru bilgi ve belgeleri kontrol edilmekte, istenen formatta olmayan başvurular bilimsel değerlendirmeye tabi tutulmadan elenmektedir [3].

Sık yapılan hata: "Yazılımı geliştireceğiz ve test edeceğiz" gibi muğlak ifadeler, projenin ciddiye alınmamasına yol açar. Bunun yerine hangi programlama dili, hangi framework, hangi test araçları ve hangi standartların kullanılacağı somut olarak belirtilmelidir.

Proje önerisinin sonlarına doğru yapılacakları iş paketlerine bölüp bir plana oturtmak, hem sizin işinizi kolaylaştırır hem de hakemlerin projeyi takip etmesini sağlar [6]. Yöntem kısmına iş paketleri ile başlamak, hakemler açısından yapılacakları takip edebilmeleri için kolaylık sağlar.

3. Başvuru Formu ve Eklerinin Eksik veya Hatalı Olması

TÜBİTAK'ın resmî duyurularında sıkça vurgulandığı gibi, projelerin ön incelemede iade edilmesinin en yaygın nedenlerinden biri, başvuru formu ve eklerinin elektronik sisteme eksik yüklenmesi veya istenilen formatta hazırlanmamasıdır [3]. Ön değerlendirmede eksik tespit edilen projeler için başvuru sahipleriyle kesinlikle iletişime geçilmez; proje doğrudan iade edilir [3].

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Başvurular, proje yürütücüsü tarafından TÜBİTAK Yönetim Bilgi Sistemi'nden çevrim içi olarak yapılır [3].
• Elektronik başvuru sistemine yüklenen dosyaların açıldığının ve doğruluğunun kontrol edilmesi gerekir [3].
• Son başvuru günü mesai bitiminde sistem başvuruya kapatılır [3].
• Çevrim içi başvuru haricinde, e‑posta/posta/faks ile gönderilen belgeler değerlendirmeye alınmaz [3].

4. Proje Yürütücüsü ve Danışman Bilgilerinde Sorunlar

Akademik danışmanın güncel YÖK kaydının olması zorunludur [3]. Başvuru esnasında akademik danışman bilgisi çevrim içi sistemler üzerinden görüntülenmektedir. Akademik danışmanın bilgisi öncelikle YÖKSİS (Yükseköğretim Bilgi Sistemi) üzerinden, sonra da TÜBİTAK ARBİS (Araştırmacı Bilgi Sistemi) sistemleri üzerinden kontrol edilmektedir [3]. Bu nedenle bu iki sistemde akademik danışmanın bilgilerinin güncel olması gerekmektedir.

Proje yürütücüsü ve proje ortağı öğrencilerin de ARBİS kayıtlarının güncel olması zorunludur [5]. Ayrıca online başvuruda girilecek IBAN numarası mutlaka proje yürütücüsü öğrenciye ait olmalıdır [3]. Öğrenci ve danışmanlara harcırah ya da yevmiye ödemesi yapılmadığı gibi, konaklama harcamaları da destek kapsamına dahil değildir [3].

5. Proje Başlığının ve İçeriğinin Uygunsuzluğu

Proje başlığı; araştırmanın amacını ve içeriğini yansıtan, açık ve anlaşılabilir şekilde bilimsel ifadeler kullanılarak belirlenmelidir [3]. Proje başlığı ve proje önerisi dahil olmak üzere başvuru kapsamında sunulan tüm belgelerde herhangi bir kurum, kuruluş, firma, ticari ürün ya da marka öne çıkarılmamalıdır [3]. Ayrıca; dil, din, ırk, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, siyasi görüş, felsefi inanç, ulusal ya da sosyal köken, doğum, ekonomik durum gibi sebeplerle ayrımcılık yapan, dışlayıcı veya rencide edici hiçbir ifade kullanılmamalıdır [3].

Projenizin özgünlüğü de kritik önem taşır. Daha önce yarışmalara katılmış bir projeyi revize ederek başvuru yapılamaz [5]. Aynı ya da benzer içerikle herhangi bir proje yarışmasına başvurusu yapılmış veya katılmış projelerle başvuru yapılamaz [5]. Bu kurala uymadığı tespit edilen projeler, hangi aşamada olursa olsun yarışmadan elenir [5].

Sonuç

Proje yazmak, sabır ve titizlik isteyen bir süreçtir. İyi bir fikir, yukarıdaki hatalar nedeniyle destek alamayabilir. Bu nedenle projenizi göndermeden önce bir kez daha gözden geçirin, mümkünse alanında deneyimli birine okutun. Unutmayın, TÜBİTAK panellerinde projeler akademisyenlerden oluşan jüri üyeleri tarafından değerlendirilmektedir. Onların gözüyle projenize bakabilmek, başarı şansınızı artıracaktır.

Saygılarımla,

Abdullah Çetin
→ Hakkımda